Materiały metodyczne naszych nauczycieli

Cele lekcji
Po zakonczeniu lekcji uczeń umie:
- posługiwać się pojęciem procentu
- obliczać procent z danej liczby i wykorzystać tę umiętność w praktyce
- obliczać jakim procentem jednej liczby jest druga
- obliczać liczbę według danego jej precentu
- odczytywać wykresy
- operować pojęciami ekonomicznymi
- stosować poznane wiadomości w zadaniach dotyczących życia codziennego

Uwagi
Na realizację tematu przeznaczona jest godzina lekcyjna

Metody i formy pracy
- konkurs
- praca w grupach - 2 lub 4 osobowych
- drama - zadanie - prasówka - i zadanie - bank

Środki dydaktyczne
- kartki z zadaniami
- plansze
- diagram
- kalkulator

Przebieg lekcji
1. Podanie i wyjaśnienie tematu lekcji

2. Sprawdzenie i ocena dodatkowej pracy domowej
- prezentacja diagramów
- wnioski
- dodatkowe pytania
Zadanie polegało na zebraniu informacji o liczbie dziewcząt i chłopców w poszczególnych klasach I a następnie dla każdej klasy należało sporządzić procentowy diagram kołowy ilustrujący tę sytuację

3. Powtórzenie wiadomości połączone z rachunkiem pamięciowym
Konkurs ( dla 4 osób )

I runda - należy na kartce wpisać prawidłową odpowiedź
a. Pieniądze złożone w banku na określony czas, po upływie którego bank wypłaca dodatkowo ustaloną wcześniej kwotę
odp. - lokata, kapitał
b. Pożyczka udzielona przez bank na określony czas, za którą bank pobiera opłatę, określoną jako procent od pożyczonej sumy
odp. - kredyt
c. Wkład bezterminowy, który można podjąć w każdej chwili
odp. - wkład a vista
d. Dopisanie do kwoty wkładu sumy narosłych odsetek
odp. - kapitalizacja odsetek

II runda - należy przyporządkować prawidłową odpowiedż do pytania
a. Jaki procent liczby 150 stanowi 15?
odp. - 10
b. Ile wynosi 15% liczby 80?
odp. - 12
c. Oblicz liczbę o 10% mniejszą od 90.
odp. - 81
d. Znajdź liczbę, której 25% jest równe 9.
odp.- 36

III runda - zadajemy pytanie - zgłasza się ochotnik
a. Pan Janek sprzedaje lody. Jego zysk stanowi 5% sprzedanych lodów. Za ile złotych musi sprzedać lody, aby zyskać 100 zł.
odp. - 2.000 zł
b. Cenę pewnego towaru podniesiono o 10%, a po sezonie obniżono o 10%. Czy po sezonie cena będzie niższa, wyższa, czy taka sama?
odp. - niższa
c. Co ma wiąkszą wartość: 40% kilogramowej bryly złota, czy 50% z 80 dag bryły złota tej samej próby?
odp. - taką samą
d. Diagram przdstawia, ile procent rodzin w Polsce posiada dane urządzenie. Czy na jego podstawie można stwierdzić, że fałszywe jest zdanie, iż kamerę wideo ma mniej niż 1/50 rodzin odp. - tak
(wykres na tablicy - ze Z bioru zadań dla gimnazium. Matematyka 1, Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, str. 34 zad. 1 )

Po konkursie podliczamy uzyskane punkty i oceniamy.

4. Zadanie konkursowe dla wszystkich
50% uczniów pewnej klasy nie wie, że 50% to pół, 50% tej połowy klasy nie wie nawet, że 100% to jeden, a 50% z nich czyli 4 uczniów nigdy nawet nie słyszało słowa procent. Ilu uczniów liczy ta klasa?
odp. - 32

5. Zadania z prasy (w parach)
Rozdajemy uczniom informacje wycięte z prasy (rabat, promocja, itp.). Należy ułożyć odpowiednią treść do informacji, rozwiązać zadanie i dać odpowiedż. Wybrane 2 pary czytają swoje zadania na "+".

6. Zadanie o banku (w grupach 4 osobowych)
Rozdajemy uczniom informacje o bankach (na kartkach ):

Główne zagadnienia lekcji
W czasie lekcji uczniowie pracując w grupach 4 osobowych i korzystając z Kart Pracy poznają związki między bokami w trójkącie o kątach 90^o, 45^o, 45^o i związki między bokami w trójkątach o kątach 90^o, 30^o, 60^o. Poznane związki wykorzystują i utrwalają w prostych zadaniach.

Cele lekcji
Po zakończeniu lekcji uczeń:
- ma utrwalone wzory na przekątną kwadratu i wysokość w trójkącie równobocznym,
- poznaje związki między bokami w trójkątach o kątach 90^o, 45^o,45^o oraz 90^o, 30^o,60^o, - stosuje poznane związki w prostych zadaniach.

Uwagi
Na realizację tematu przeznaczona jest godzina lekcyjna.

Metody pracy
- składanka zwykła,
- metoda tekstu przewodniego.

Środki dydaktyczne
- karty pracy dla ucznia (Karta Pracy Eksperta nr 1, Karta Pracy Eksperta nr 2, Karta Pracy Grupy, Zadanie Domowe),
- wizytówki,
- przybory geometryczne,
- plansze.

Przebieg lekcji:
1. Przypomnienie wzorów na przekątną kwadratu i wysokość w trójkącie równobocznym.
2. Podanie i wyjaśnienie tematu lekcji - nawiązanie do ekierek.
3. Podział na grupy czteroosobowe i omówienie zasad pracy w grupie - wszyscy współpracują ze sobą i są odpowiedzialni za efekt końcowy, który będzie nagrodzony oceną.
4. Uczniowie według swojego uznania przypisują role (Ekspert 1 - 2 osoby, Ekspert 2 - 2 osoby) oraz powołują dla swojej grupy sprawozdawcę i sekretarza.
5. Każda grupa otrzymuje wcześniej przygotowane materiały
- kartki samoprzylepne (wizytówki)
- I Karta Pracy Eksperta - 2 szt.

- II Karta Pracy Eksperta - 2 szt.

- Karta Pracy Grupy - 6 szt.

6. Uczniowie uzupełniają w parach jednakowe karty pracy eksperta a następnie każdy dzieli się wiadomościami z kolegami, którzy uzupełnili inne karty, oraz uzyskuje nowe informacje.
7. Wszyscy uzupełniają swoją Kartę Pracy Grupy jednakowo.
8. Nauczyciel zbiera od wszystkich grup w klasie Kartę Pracy Grupy redagowaną przez sekretarza do oceny. Informację o ocenie przekazuje na następnej lekcji.
9. Sprawozdawca grupy, która najszybciej zakończy pracę prezentuje i omawia rozwiązania zadań na planszach przy tablicy ( członkowie tej grupy dostają dodatkową ocenę).
10. Można rozwiązać zadanie 30 str. 152 (Matematyka 2, Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe).
11. Zadanie i omówienie pracy domowej - rozdanie kartek z zadaniem domowym.

Na początek

Cele:
- poznawczy: doskonalenie rozpoznawania wypowiedzeń pojedynczych, złożonych równoważników zdań, rozpoznawania i nazywania różnych zdań podrzędnie złożonych
- kształcący: doskonalenie umiejętności prezentowania zdań w formie graficznej, wdrażanie do poprawnej budowy zdań pod względem składniowym, właściwego stosowania znaków interpunkcyjnych itp.
- wychowawczy: troska o poprawność językową, wdrażanie do znajomości przysłów ludowych, które zwykle zawierają treści dydaktyczne i wychowawcze

Pomoce dydaktyczne:
- słownik przysłów
- kartki z przysłowiami
- plansze z wykresami
- kartki z treścią błędnie zredagowanych zdań pod względem składniowym

Metoda: ćwiczeniowa.

Przebieg lekcji:
1. Sprawy organizacyjne.
2. Uświadomienie celu lekcji - utrwalenie wiadomości ze składni, której znajomość sprawia, że nasze wypowiedzi są komunikatywne, jednoznaczne; dzięki temu nasz język jest piękny, czysty i poprawny.
3. Podanie tematu lekcji: „Nie taka składnia...”
a) wyjaśnienie pochodzenia pierwszej części tematu (od powiedzenia „Nie taki diabeł straszny, jak go malują”)
4. Ćwiczenia:
Ćwiczenie I. Każda grupa otrzymuje po 9 wypowiedzeń:
a) Komu w drogę, temu czas.
b) Jaki pan, taki kram.
c) Bieda temu dokuczy, kto się za młodu nie uczy.
d) Wytrwały zawsze osiągnie cel.
e) Jeżeli będziesz się pilnie uczył, osiągniesz sukces.
f) Niedaleko pada jabłko od jabłoni.
g) Wierzę temu, kto mnie nie zawodzi.
h) Ponieważ ojciec był dobrym człowiekiem, wszyscy go szanowali.
i) Wreszcie słychać dzwonek.
Grupa A - wyszukuje wśród nich równoważniki zdania i umieszcza (przypina magnesem) na tablicy.
Grupa B - zdania pojedyncze i umieszcza (przypina magnesem) na tablicy.
Grupa C - zdania złożone i umieszcza (przypina magnesem) na tablicy.

Ćwiczenie II. Przeczytaj podany tekst i wykonaj odpowiednie polecenia:
Bukiet wiosenny
1. Dzieci będą robiły wiosenne bukiety.
2. Wojtuś postanowił przynieść gałązkę bzu z ogromnego krzewu, który zakwitł przed jego domem.
3. Agatka powiedziała, że przyniesie parę narcyzów.
4. Nazajutrz rano pani wzięła sekator i poszła z dziećmi do szkolnego ogródka.
5. Dzieciom najbardziej podobały się pierwiosnki, gdyż były bardzo kolorowe.
6. Pani zapytała, czy chcą też kilka różowych stokrotek.
7. Nauczycielka ścinała sekatorem kwiaty, które następnie dzieci kładły do dzbanka.
8. Kwiatom bzu, aby nam się lepiej układały, przytniemy rozwidloną gałązkę.
9. Powiedziała pani.
10. To nam bardzo ułatwi układanie.
11. Z pozostałych kwiatów ułożymy piękną „kompozycję” do naszej klasopracowni.
12. Dzieciom podobał się ten pomysł.

Grupa A - wyszuka zdania przydawkowe (wskazać zadania nadrzędne i podrzędne)
Grupa B - wskaże zdania dopełnieniowe (wskazać zadania nadrzędne i podrzędne)
Grupa C - wskaże zdania okolicznikowe (wskazać zadania nadrzędne i podrzędne)

Ćwiczenie III. Na podstawie tekstu „Bukiet wiosenny” dobrać odpowiednie wykresy do odpowiednich zdań i zapisać na kartce z wykresami numer zdania (każda grupa otrzymuje swoją kartkę z wykresami).


Ćwiczenie IV. Postać wypowiedzeń złożonych mają też liczne przysłowia - poszczególne grupy zaprezentują w określonej formie po kilka przysłów, a pozostałe będą odgadywać ich treść.
Grupa A (scenki):
Gdzie diabeł nie może, tam babę pośle.
Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie.
Czego się Jaś nie nauczy, tego Jan nie będzie umiał.
Grupa B (pokaz indywidualny):
Gdyby kózka nie skakała, to by nóżki nie złamała.
Jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz.
Gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta.
Grupa C (rysunek):
Kto rano wstaje , temu Pan Bóg daje.
Gdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeść.
Nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe.

Ćwiczenie V. Wskaż błędy składniowe, powiedz na czym polegają, popraw je, wstaw odpowiednie znaki interpunkcyjne (każdy uczeń otrzymuje kartkę z błędnie zredagowanymi zdaniami).
1. Bogumił pracował jako listonosz w urzędzie pocztowym który był moim kuzynem.
2. Usiadłszy na ławeczce lunął deszcz.
3. Dochodząc do wsi rozszalała się burza.
4. Na skraju szosy stała taksówka z przebitą oponą w której siedziało dwóch mężczyzn.
5. Zaginął pies bokser z krótko uciętym ogonem do którego były mocno przywiązane małe dzieci.
6. Tatuś kupił stary samochód do spółki ze stryjem którym odtąd dojeżdża do pracy.

Zadanie domowe
Zapisz po dwa przysłowia, w których:
a) obydwa wypowiedzenia składniowe są zdaniami
b) jedno jest zdaniem, drugie równoważnikiem
c) obydwa są równoważnikami.

Na początek

Cele:
- poznawczy, zapoznanie z obyczajami i zwyczajami w Polsce średniowiecznej XIV /XV w., głównie rycerskimi, poznanie mentalności ówczesnych ludzi
- kształcący, kształcenie umiejętności pracy z tekstem, dostrzegania związków między obyczajowością a warunkami epoki, kształcenie umiejętności poprawnego wypowiadania się
- wychowawczy, wzbudzenie uznania i aprobaty dla cech ideału rycerskiego, szacunku dla tradycji

Metoda: pogadanka

Przebieg lekcji:

1. Wysłuchanie utworu Galla Anonima w wykonaniu Czesława Niemena: „Naszym przodkom wystarczały ryby słone i cuchnące...”

2. Pogadanka:
N. Skąd jest wam znana treść tego utworu?
N. W jaką epokę nas wprowadza?
N. Którego utworu, spośród ostatnio poznanych fabuła jest osadzona w tej epoce?
N. Jakim gatunkiem powieści są „Krzyżacy”?
N. Czym charakteryzuje się powieść historyczna?
- występują postacie realistyczne i fikcyjne
- wydarzenia również realistyczne i fikcyjne
- narrator prezentuje wydarzenia z odległej przeszłości, którą zna ze źródeł historycznych
- utwór zapoznaje nas z mentalnością, strojami, wyposażeniem wnętrz, zwyczajami, obyczajami epoki.

3. Uświadomienie celu lekcji - na dzisiejszej lekcji zapoznamy się właśnie ze zwyczajami i obyczajami tamtej epoki tzn. którego wieku? - przełomu XIV/XV w.

4. Podanie tematu lekcji.

5. Wyjaśnienie pojęć: zwyczaj, obyczaj (praca ze słownikiem j. polskiego); - wskazanie różnicy; obyczaj miał moc niepisanego prawa.

6. Z jakimi zwyczajami i obyczajami spotkaliśmy się w powieści? - uczniowie wymieniają i zapisują na tablicy, jednocześnie omawiają zagadnienia, popierając cytatami
a) ślubowanie rycerskie
b) poseł był nietykalny
c) ludowy obyczaj nakrycia nałęczką głowy skazańca - obejrzenie fragmentu filmu, komentarz uczniów
d) służenie w czasie mszy kobiecie
e) Sąd Boży
f) glejt albo list żelazny
g) okup
h) obejrzenie inscenizacji do scenariusza:
Narrator: Wtem rozległy się fanfary. Na dziedziniec wszedł książę w otoczeniu licznej świty. Podchodził do każdego z giermków, którym założono już pancerze i przypięto ostrogi, i przypinał pas rycerski z pochwą. Następnie wszyscy udali się do kaplicy zamkowej. Tu odbyła się druga część uroczystości pasowania. Na środek wystąpił książę i tymi słowy zwrócił się do rycerzy:
Książę: Spotka was dzisiaj wielki zaszczyt. Za chwilę zostaniecie przyjęci do szlacheckiego grona rycerzy. Z tą chwilą spadną na was wielkie zobowiązania. Pamiętajcie całe życie, że:
- rycerzowi nie godzi się żadna podłość czy niegodziwość - nie popełniajcie jej nigdy
- nie zabijajcie pokonanych przeciwników, darujcie im życie
- wspomagajcie biednych i potrzebujących, których spotkacie na swej drodze
- nie skalajcie swego imienia kłamstwem, zdradą czy tchórzostwem, najcenniejszą rzecz, jaką macie, jest honor rycerski, strzeżcie go jak własnego życia
(po każdym wezwaniu rycerze mówią: Przyrzekamy bronić rycerskich obyczajów!)
Księżna: Nie zapominajcie o wdowach i sierotach, wspomagajcie ich w potrzebie.
Książę: (odbiera miecze, które pobłogosławił ksiądz i uderzywszy trzykrotnie w ramię klęczącego giermka, podaje mu mówiąc) Daję ci ten miecz i przyjmuję cię do rycerskiego grona.

N. Jaki zwyczaj obejrzeliśmy? - pasowanie na rycerza
N. Który z bohaterów powieści był pasowany i w jakich okolicznościach?
i) słowo rycerskie
j) herb, zawołanie - co to było, kiedy z nich korzystano?
k) prawo rycerskie - odwołać się do treści przysięgi z inscenizacji - pasowania

7. Czemu służyły zaprezentowane zwyczaje, obyczaje? Wnioski końcowe:
Dla nas są odzwierciedleniem mentalności ówczesnej epoki, a dla ludzi tamtych czasów były swego rodzaju kodeksem moralnym, zbiorem niepisanych zasad, których jednak przestrzegano, które respektowano. Normowały one, podpowiadały sposób zachowania się, postępowania w pewnych sytuacjach. Były to swego rodzaju „przykazania”, które strzegły cnót rycerskich i nie tylko rycerskich.

Zadanie domowe
1. Który z zaprezentowanych zwyczajów, obyczajów podoba ci się najbardziej i dlaczego? (Przedstaw i uzasadnij swój wybór)
2. Zdarzenie, z którym wiąże się termin „Sąd Boży” - opis sytuacji. Na podstawie powieści pt. „Krzyżacy”.

Na początek

Cel dydaktyczny: Odkrycie potrzeby modlitwy za zmarłych.
Cel wychowawczy: Wychowuję do pamięci o tych, którzy odeszli do Pana.
Pomoce: Pismo Święte, Katechizm Kościoła Katolickiego, katechizm ucznia, ilustracje ze scenami cmentarza, teksty opowiadania, magnetofon, świeca.

PRZEBIEG KATECHEZY:

Na początek

Cele lekcji
Poziom wiadomości:
- uczeń potrafi omówić cechy charakterystyczne zjawiska analizowanego na lekcji, korzystać z różnorodnych materiałów, selekcjonować i szeregować materiał
- uczeń zna podstawowe pojęcia związane z muzyką
- uczeń zna podstawowe pojęcia związane z budową wiersza i nazywa środki stylistyczne, określa ich funkcję
- potrafi wskazać i omówić tworzywo różnorodnych sztuk

Poziom umiejętności:
- uczeń klasyfikuje poszczególne informacje zawarte w tekście i opisuje poznane zagadnienia
- analizuje i interpretuje tekst literacki
- uczeń formułuje wnioski na podstawie wykonanych ćwiczeń

Poziom postaw:
- uczeń kształtuje postawę świadomego, otwartego odbiorcy dóbr kultury i własnego uczestnictwa w tej kulturze.

Materiał:
Fragmenty artykułów z Historii Sztuki (w:) "Życie świata"
W. Kopaliński "Słownik mitów i tradycji kultury"
J. Tuwim: "Grande valse Brillante", fragment poematu "Kwiaty polskie"
F. Chopin: "Grande valse Brillante"
J. Strauss: "Nad modrym Dunajem", fragment
Wykonania wokalne fragmentów poematu Tuwima: E. Demarczyk. M. Bajor

Metody: aktywizujące, praca z tekstem, pogadanka.

Formy pracy: zbiorowa, grupowa, indywidualna

Przebieg lekcji:

Zaangażowanie.
1. Burza mózgów:
Jak ludzie wyrażają swoje uczucia?
Omówienie wyników. Być może znajdzie się w propozycjach uczniów taniec lub ruch, gest.
Ruch, gest i rytm są istotą tańca, tej przypuszczalnie najstarszej ze sztuk, która służyła człowiekowi do opisywania otaczającego świata i wyrażania uczuć na długo, zanim nauczył się mówić.
Podanie celów lekcji
Zajmiemy się dzisiaj tańcem, jego historią, rolą w kulturze, obecnością w innych dziedzinach sztuki. Szczególnie jednym z tańców, który jak żaden inny oddaje ducha XIX w.

2. Badanie - praca w grupach (6 grup).
Nauczyciel podaje dyspozycje dla grup. Każda z nich otrzymuje artykuł dotyczący tańca i ma po zapoznaniu się z nim, krótko przedstawić najważniejsze informacje.
Grupa 1. Rytuał i magia tańca.
Taniec jako najstarszy język świata. Rola tańca w magii i religii. Taniec w tradycji chrześcijańskiej.
Grupa 2. Taniec w wielkich kulturach starożytności. Indie i Chiny. Kultura taneczna starożytnego Egiptu. Starożytna Grecja i Rzym.
Grupa 3. Tańce dworskie.
Grupa 4. Taniec towarzyski.
Grupa 5. Taniec w kulturze pop.
Grupa 6. Europejskie (w tym polskie) tańce ludowe.

3. Prezentacja pracy grup
Uczniowie wytypowani przez poszczególne grupy prezentują wyniki pracy. Nauczyciel notuje na tablicy wnioski.

4. Prezentacja fragmentu walca J. Straussa. Rozpoznanie tańca, ustalenie metrum, nastroju, sposobu tańczenia. Prezentacja kroków tanecznych z kasety wideo i próba odtworzenia kroków oraz ruchu w parach.

5. Informacja nauczyciela o historii walca wiedeńskiego zwanego królem tańców epoki - romantyzmu, który do dziś funkcjonuje w kulturze i jest motywem obecnym w muzyce oraz w literaturze. Praca ze słownikiem "Mitów i tradycji kultury". Twórcy walców i obecność tańca w kulturze.
Zapisanie tematu. Prezentacja fragmentu poematu "Kwiaty polskie"J. Tuwima "Grande valse blillante".

6. Analiza i interpretacja tekstu (praca w grupach).
a) Nastrój utworu - utwór wyraźnie melodyjny, meliczny, oddający atmosferę walca, jego rytm, melodię; nastrój niejednolity, najpierw patetyczny, podniosły, potem ironiczny, prześmiewczy, wręcz groteskowy.
b) Osoba mówiąca - "tańczyłem" (osoba płci męskiej)
- "wylękniony bluźnierca", oksymoron (ironicznie, wyrażający dystans do siebie jako do osoby, która w bluźnierczy, śmiały sposób przytula w tańcach madonnę, partnerkę)
c) Adresat - madonna, tak ją postrzega podmiot liryczny
- postać piękna, majestatyczna, wzbudzająca zachwyt
d) Sytuacja liryczna - wspomnienie miłości z dawnych lat, legendy
- tańczenie walca
- sytuacja w tańcu, wspomnienień migawki: tańczące ręce, opuszczone rzęsy
- coraz więcej par, "kolisty krąg"
- patos (madonna, wirowanie , krąg, majestat, błękit)
e) Dynamika utworu - rytm żeński i męski
- rytm walca
- czasowniki dynamizujące utwór, oddając ruch, rytm walca
- powtórzenie pewnych cząstek fonetycznych: panna, madonną, legendą (ą, on, om), ŕ to daje wrażenie kolistości, okrągłości,
- zdania pojedyncze, równoważniki zdań
- na początku dłuższa fraza (patetyczne wspomnienie (retrospekcja), potem krótkie wypowiedzi, rym niekonsekwentny, nierówny
f) Budowa wersyfikacyjna - 16 - wersowy fragment utworu stanowi jakby introdukcję, wprowadzenie, preludium do tańca (16 wersów), wiersz nieregularny, zachwiany rytm

7. Prezentacja pracy grup.

8. Wspólnie zredagowana notatka, łącząca elementy treści utworu z budową wersyfikacyjną wiersza.

9. Odtworzenie fragmentu utworu F. Chopina pod tym samym tytułem:
- określenie dominujących uczuć i przeżyć związanych z wysłuchanym utworem, jego nastrój,
- próba interpretacji tytułu utworu
- dlaczego J. Tuwim przywołuje w swoim wierszu ten właśnie utwór Chopina?

10. Utwór J. Tuwima spopularyzowała Ewa Demarczyk, która zaśpiewała ten tekst do muzyki Z. Koniecznego.
Prezentacja utworu - dwukrotna, pierwsza bez konkretnego polecenia, druga kierowana: Jak zostały przystosowane słowa do muzyki? Ewentualne wnioski.
- Utwór jest piosenką do słów J.Tuwima, ale nie jest to poezja śpiewana, ponieważ nie ma tutaj równoważności tekstu muzycznego i literackiego.
- Pompatyczne wprowadzenie: wielość instrumentów, rytm walca, głośność, ściszenie, delikatne wejście słów tekstu, refreniczne powtarzanie fragmentu "I tych dwoje ..."
- Punkt widzenia - kobiety.
- Zabieg rozszerzania i skracania tekstu poetyckiego - podkreślanie turpistycznych strof, ale refren równoważy nastrój, pozostaje wrażenie romantyzmu, namiętności, zapamiętania się w rytmie walca.

11. Zadanie domowe: W jakich innych dziedzinach sztuki obecne są motywy walca (dzieła plastyczne, muzyczne, literackie)?

Na początek

NARRATOR
Szanowni zebrani! Rzadkie są to chwile gdy gromadzimy się tu wspólnie. Okazją są najczęściej rocznice wydarzeń związanych z historią naszego narodu. Naszym przodkom winni jesteśmy cześć i pamięć. Niegodni bylibyśmy miana Polaków, gdybyśmy żyli tylko teraźniejszością a nie pamiętali o swojej przeszłości.Tylko naród znający swoją historię, pamiętający o niej, zdolny jest do przezwyciężenia stojących przed nim trudności. Jakże wiążą się obecne wydarzenia z tamtym majem 1791 roku, kiedy uchwalono nieśmiertelną Konstytucję. I oni, nasi przodkowie, i my, współcześni Polacy musieli i musimy przeprowadzić reformy, od których zależy los państwa. Jednak ówczesna Polska zagrożona była utratą niepodległości, pozbawiona możliwości uzyskania pomocy zewnętrznej. My jesteśmy w szczęśliwej sytuacji, możemy liczyć i mieć nadzieję, że zostanie zbudowane silne i nowoczesne państwo.
Konieczność reform dostrzegali mądrzy i światli obywatele. Trwanie w niezmienionej sytuacji groziło katastrofą państwa. Preludium jej był rok 1772, kiedy to spragnione łupu państwa sąsiednie wyrwały z ciała ofiary upragnione obszary. Aby zapobiec dalszym rozbiorom, zaczęto szukać możliwości zabezpieczenia i ratunku.
W roku 1788 zwołany został jeden z ostatnich sejmów Rzeczypospolitej, sejm który znany jest w naszej historii jako Wielki. Lata 1791/1792 przyniosły efekty długiej pracy. Przeprowadzone zostały reformy wojskowa i skarbowa, w kwietniu 1791 roku sejm przyjął "Prawo o miastach".
Brakowało jednak ustawy zasadniczej, konstytucji, która by zamknęła dzieło sejmu i w oparciu o którą zaistniałaby możliwość zbudowania podstaw nowoczesnego państwa.
Prace nad konstytucją były prowadzone od dawna w tajemnicy. Brali w nich udział patrioci, którzy kochali swoją ojczyznę i gotowi byli poświęcić wiele by ją ratować.
Uruchomić musimy teraz swoją wyobraźnię, niech sala ta przemieni się w salę warszawskiej rezydencji marszałka sejmu a czas cofnie się o 211 lat wstecz .

MARSZAŁEK STANISŁAW MAŁACHOWSKI
Witam was panowie. dobrze że przyszliście, gdyż wasza rada i wskazówki są mi bardzo potrzebne. Projekt konstytucji jest już prawie gotów, trzeba tylko czekać sposobnej chwili by ją ogłosić.

POSEŁ I
Nie można dłużej zwlekać. Udało się przeprowadzić prawo dotyczące miast, trzeba iść za ciosem. Święta za pasem, trzeba wykorzystać tę chwilę.

MARSZAŁEK
Pojmuję to panie pośle o czym myślisz. Ludzi wtajemniczonych i nam sprzyjających należy zatrzymać w Warszawie na czas przerwy wielkanocnej, wtedy będziemy w większości, czy to jednak wystarczy?

POSEŁ II
Musimy również zapewnić sobie poparcie ludu warszawskiego, który trzeba będzie w ostatniej chwili zaznajomić z projektem konstytucji. Wcześniej nie można, gdyż plan mógłby zostać odkryty.

POSEŁ I
Należy również postawić w stan gotowości wojsko, wierne oddziały obsadzą plac zamkowy. Widok wojska uspokoi nawet najbardziej rozgorączkowane głowy.

MARSZAŁEK
Pozostaje ostatnia rzecz. Jak zachowają się Rosja i Prusy?

POSEŁ II
Miejmy nadzieję, że Rosja nie zareaguje. Prusy ofiarowują nam swą pomoc, lecz wiecie panowie jaka jest jej cena. Same się nie odważą wystąpić przeciw nam.

MARSZAŁEK
Pozostaje więc mieć ufność w Bogu, że nas nie opuści i wiarę we własne siły.

NARRATOR
Myliłby się mało zorientowany obserwator gdyby sądził, że wydarzenia warszawskie pozostają poza kontrolą i uwagą sąsiadów. W Petersburgu i w Berlinie pilnie śledzono rozgrywające się wydarzenia, początek reform wywołał zaniepokojenie. Było się o co martwić, odradzająca się Rzeczypospolita mogła się stać silnym państwem i pokusić się o odzyskanie utraconych ziem.
Być może w Petersburgu rozegrała się podobna scena.

CARYCA KATARZYNA II
Cóż mnie czeka dzisiejszego dnia panie marszałku?

MARSZAŁEK
Według życzenia miała dzisiaj najjaśniejsza imperatorowa przyjąć naszych ludzi z Polski. Nieoczekiwanie proszą o audiencję poseł pruski i delegacja magnatów z Polski.

CARYCA
Skąd taki nagły pośpiech, wszyscy chcą ze mną od razu rozmawiać, widocznie sprawy zaczynają się gorzej układać.
Proś marszałku posła pruskiego.

MARSZAŁEK
Najjaśniejsza pani, poseł pruski.

CARYCA
Cóż to za pilne sprawy sprowadzają pana, panie pośle?

POSEŁ PRUSKI
Najjaśniejsza imperatorowo, król pruski zaniepokojony jest rozwojem wypadków w Warszawie. Polakom udało się poczynić pewne reformy, podobno najniebezpieczniejsze zmiany mogą być lada dzień. Pragniemy się upewnić czy wasza cesarska mość dotrzyma sojuszu i osiągniemy zgodność.

CARYCA
Racz zapewnić panie pośle, króla pruskiego, że nie po to budowaliśmy przez lata nasze wpływy w Polsce, by je teraz oddać w ciągu krótkiego czasu. Prusy niech będą spokojne, jednak niech nie prowadzą na własną rękę polityki w Polsce. Podstawową rzeczą musi być zgodna polityka skoro interesy mamy zbieżne.

(Marszałek z posłem wychodzi, za chwile wprowadza delegację magnatów.)

MARSZAŁEK
Najjaśniejsza pani, delegacja szlachty polskiej.

MAGNAT
Najjaśniejsza pani, ludzie szaleni i nierozważni chcą doprowadzić do zguby nasz kraj. Rozpoczęli burzenie panującego od wieków porządku, marzą im się nowości, chcą wprowadzać nowinki francuskie. Przybyliśmy do ciebie najjaśniejsza imperatorowo w imieniu szlachty polskiej, prosząc ciebie o opiekę nad naszymi wolnościami i prawami, nad Rzecząpospolitą.

CARYCA
Czyż nie mienię się gwarantką praw Rzeczypospolitej? Możecie być pewni panowie, że wolności szlacheckie i liberum veto zostaną zachowane. Usiłowania zmian będę traktowała jako akt wrogi.

(Marszałek wyprowadza delegatów, wprowadza kilku szpiegów.)

CARYCA
Nasze sprawy stoją w Polsce źle. W każdej chwili mogą przybrać niekorzystny obrót. Waszym zadaniem jest niedopuszczenie do czegokolwiek co zagroziło by naszym interesom. Używajcie prośby, groźby i złota, zwłaszcza tego ostatniego, gdyż ono jest najskuteczniejsze. (tu rzuca sakiewki z monetami )

NARRATOR
Tymczasem w Warszawie przygotowania zostały rozpoczęte. Drugiego maja projekt konstytucji czytany był ludowi stolicy, został przyjęty z radością i entuzjazmem, choć zdarzały się również wyjątki.

(Stojący na krześle chłopiec czyta wybrany fragment konstytucji, dookoła stoją dzieci, chłopcy i dziewczynki, nagle z tłumu ...)

SZPIEG
Ludzie! Czy ja dobrze słyszę? Toż to zamach na naszą wolność! Nie stójmy tak, trzeba nam rozliczyć zdrajców!

CZYTAJĄCY(Wskazując ręką szpiega, mówi głośno i dobitnie.)
Jeżeli jesteś przeciw Narodowi i Ojczyźnie, idź precz i nie przeszkadzaj, póki jesteś cały i zdrowy. (Szpieg chyłkiem, z lękiem się oglądając, umyka.)

NARRATOR
3 maja 1791 roku tłum wypełnił ulice oraz plac zamkowy. W sali zamku nieliczni oponenci zostali otoczeni ludźmi sprzyjającymi konstytucji, od razu poznali, że wszelkie próby protestu są z góry skazane na niepowodzenie. W tej atmosferze, według ściśle wyreżyserowanego scenariusza, przedstawiciele Deputacji Spraw Zagranicznych, zarysowali groźne położenie Polski, Ignacy Potocki zwrócił się do króla.

IGNACY POTOCKI
Najjaśniejszy panie, w imieniu całego narodu proszę ciebie o wskazanie sposobów ratunku dla naszej Ojczyzny.

STANISŁAW AUGUST PONIATOWSKI
Jedyny ratunek widzę w przyjęciu konstytucji. Nie dla siebie życzę konstytucji lecz dla dobra i ocalenia Polski.

NARRATOR
Ogólny entuzjazm zagłuszył groteskowe protesty kilkunastu posłów. Król złożył uroczystą przysięgę na "Ustawę Rządową". Oto jak wspominał jeden z uczestników owo wydarzenie.

ŚWIADEK
"Cóż za wspaniały był to widok; król stojący z wyciągniętą ręką na Ewangelii przed nim szanowany kapłan, wokoło otaczający jak ojca swego naród, tysiące i tysiące rąk podniesione do góry, drżenie radości w okrzykach, rzewne łzy na wszystkich twarzach."

NARRATOR
Uroczyste Te Deum w katedrze świętego Jana obwieściło dokonanie dzieła, w którym twórcy upatrywali ratunek i wielką szansę dla kraju. "Jedynym środkiem zapobieżenia nowemu rozbiorowi lub co najmniej nowemu ujarzmieniu - pisał król - było zrobienie tego cośmy właśnie zrobili."
Doceniły to dzieło następne pokolenia Polaków, uznając wydarzenie i dzień za swe święto narodowe . Mamy to szczęście , że możemy od kilkunastu lat obchodzić rocznice wydarzeń związanych naprawdę z historią naszego narodu.

Na początek

Postacią pierwszoplanową jest JULIAN URSYN NIEMCEWICZ piszący "Pamiętniki czasów moich". Przed widzami wspomina wydarzenia tamtych niezwykłych dni, buduje atmosferę chwili. Niemcewicz siedzi za stołem przykrytym suknem, pali się świeca, stoi kałamarz z gęsim piórem, sporo luźnych kart papieru, trzymając kilka w dłoni po odłożeniu pióra zwraca się do widzów.

NIEMCEWICZ
Przeżyłem wiele chwil pięknych i wielkich. Byłem świadkiem wielu wydarzeń, które zapisały się w historii narodu polskiego. Dlatego postanowiłem, że jako ich naoczny świadek, muszę je zapisać i przekazać przyszłym pokoleniom, jako świadectwa wielkości i chwały naszego narodu.
Właśnie kończę kolejny tom moich wspomnień, które zatytułowałem "Pamiętniki czasów moich". Dzisiaj opisywałem przebieg uwalenia nieśmiertelnej Konstytucji 3 Maja. Ileż radości i wzruszeń temu towarzyszyło, przed oczyma miałem znowu te wspaniałe wydarzenia. Posłuchajcie co przed chwilą zapisałem (czyta): "W wigilią 3 Maja zgromadziła się pod wieczorną porę patriotyczna strona do domu radziwiłłowskiego dla głośnego czytania Konstytucji. Zbiegli się tam i stronnicy moskiewscy, wnet i mnóstwo ludzi nie należących do sejmu. Wzięli się patrioci do czytania konstytucji. Słuchana ona była wśród głębokiego milczenia. Po skończonym czytaniu ogólny powstał okrzyk: "zgoda! zgoda!" co tak przeraziło stronników moskiewskich, iż żaden odezwać się nie śmiał. Od razu w dzień 3 maja napełniła izbę sejmowych obrad ciekawa publiczność. Na odgłos, iż konstytucja dnia tego podaną ma być sejmowi, biegł każdy dowiedzieć się jaki jego i ojczyzny los będzie. Przedstawiciele Deputacji Spraw Zagranicznych zarysowali groźne położenie Rzeczypospolitej. Jgnacy Potocki zwrócił się do króla z prośbą o podanie sposobów ratunku. W uroczystych słowach król zalecił "Ustawę Rządową"

(Przerywa, odkłada tekst i mówi wzruszonym głosem)

Co za wspaniały, rozrzewniający widok: król stojący z wyciągniętą ręką na Ewangelii, przed nim szanowany kapłan, wokoło otaczający jak ojca swego naród, tysiące i tysiące rąk podniesione do góry, drżenie radości w okrzykach, rzewne łzy na twarzach wszystkich.

(Przerywa na chwilę)

Wydaje mi się, że jeszcze słyszę radosne okrzyki. Słyszycie!? Melodia..., jej dźwięki drżą jeszcze w powietrzu i błąkają się po sali.

Chór: " Polonez Trzeciego Maja".

Niemcewicz słysząc bijący godzinę 12 zegar, powoli się podnosi, porządkuje papiery.

NIEMCEWICZ
Późno już, czas kończyć pracę, zasiedziałem się dzisiaj.

(Nagle głucho bije dzwon, Niemcewicz aż siada z wrażenia.)

NIEMCEWICZ
Nie, nie może być! Bije dzwon historii, coś się zaraz będzie działo, nieliczni których serca są czyste i otwarte dla prawdy, mogą go usłyszeć.... Coś się zaraz stanie.
Kto to? Najjaśniejszy Pan!? To niemożliwe! Jak? Skąd?

STANISŁAW AUGUST PONIATOWSKI
Nie dziw się stary przyjacielu, że tu jestem. Przyszedłem jeszcze raz zaświadczyć, że mimo tego co się stało później... ( przerywa na chwilę ) Konstytucja jest wielka i nieśmiertelna a pamięć o niej nie zaginie. Masz, czytaj, te słowa są całą prawdą o niej.

NIEMCEWICZ (czyta )
Jedynym środkiem zapobieżenia nowemu rozbiorowi lub co najmniej nowemu ujarzmieniu, było zrobienie tego cośmy zrobili, czyli uchwalenie konstytucji. Głęboko bowiem przemyślanym zamiarem imperatorowej Katarzyny II było nas upodlić, osłabić, ogłupić oraz odizolować od wszystkich innych narodów, popsuć armię, monetę, i edukację, przywrócić dawne przesądy sarmackie, jako liberum weto i absurdalny rozdział Litwy od Korony.
Czy ja śnię? Nie! Przecież trzymam w ręku list.... Ktoś znowu się tutaj zbliża...

POETA
Powinnością poety wobec narodu jest ukazywanie mu chwil wielkich a przez to budowanie ducha, dodawanie otuchy, budzenie nadziei na odmianę losu. Posłuchajcie co ja napisałem o tych wydarzeniach:
Brzmi Polonez 3 Maja! - Skoczne dźwięki
Radością oddychają, radością słuch poją,
Dziewki chcą tańczyć, chłopcy w miejscu nie dostoją -
Lecz starców myśli z dźwiękiem w przeszłość się uniosły,
W owe lata szczęśliwe, gdy senat i posły
Po dniu Trzeciego Maja, w ratuszowej sali
Zgodzonego z narodem króla fetowali,
Gdy przy tańcu śpiewano: Wiwat Król kochany!
Wiwat sejm, wiwat Naród, wiwat wszystkie Stany!"

(Po jego odejściu na scenę szybko wchodzi Szczęsny Potocki.)

POTOCKI
Nie wierzcie im! Straciliśmy wolność. Nasi sąsiedzi wkrótce utracą i spokój. Jest więc w interesie ich i naszym złamać fatalną konstytucję narzuconą przez króla, przywrócić republikę i nadać jej formę trwałą. Każdy dobry Polak, który nie dał się unieść kabale pruskiej i królewskiej, jest przekonany, że zbawienie ojczyzny może przyjść jedynie od Rosji. Ja już dokonałem wyboru, napisałem list do cesarzowej Katarzyny II. "Przekonałem się, że nie winienem mieć innej ojczyzny, jak tylko Cesarstwo WCMci. Od tej chwili szczycę się tym, że jestem jedynie i niepodzielnie jednym z najwierniejszych Jej poddanych. Serce moje czyni mnie godnym tytułu poddanego WCMci, lecz pragnąłbym gdziekolwiek się znajdę, nosić oznaki wyraźne tego zaszczytu. O ile WCMość uzna za stosowne pozwolenie mi noszenia munduru jej wojska, uczyni mnie przez to aż nazbyt dumnym, nazbyt szczęśliwym. Jestem godny zostania współbratem tych dzielnych Rosjan...

(Ktoś z widowni przerywa krzycząc:)

Zdrajca! Idź precz zdrajco! Ty i inni tobie podobni zdradzili naród, zabrali nam wolność przelali bratnią krew, spowodowali że wylano wylano morze łez.Twoja wina jest tak wielka, że nigdy jej nie odkupisz a hańba towarzyszyć ci będzie na wieki.

(Potocki śpiesznie wychodzi, wchodzi hetman Branicki ze spuszczoną głową.)

BRANICKI
Przeklęty niech będzie kto zdradził swój naród. Ja to zrobiłem i cierpię straszliwe męki. Byłem hetmanem, trząsłem Rzecząpospolitą, brałem moskiewskie złoto, które teraz pali mnie niczym ogień i nie ma od niego wybawienia. Zabierzcie ( rzuca sakiewkę ) to złoto...

NIEMCEWICZ
Biada zdrajcom! Oby już w naszym narodzie żaden się już nie pojawił i nie splamił hańbą imienia Polaka. Jaką wskazówkę trzeba dać przyszłym pokoleniom?

IGNACY KRASICKI
Niemcewiczu! TY pytasz o wskazówki? Czyż nie pamiętasz czasów, gdy jako kadet Szkoły Rycerskiej śpiewałeś z innymi pieśń, którą napisałem.

Święta miłości kochanej Ojczyzny
Czują cię tylko umysły poczciwe!
Dla ciebie zjadłe smakują trucizny,
Dla ciebie więzy, pęta niezelżywe!
Kształcisz kalectwo, przez chwalebne blizny,
Gnieździsz w umyśle rozkoszy prawdziwe.
Byle cię można wspomóc, byle wspierać,
Nie żal żyć w nędzy, nie żal umierać.

NIEMCEWICZ
Dziękuję Ci księże biskupie. Zaraz napiszę.... ( pisze ). MIŁOŚĆ OJCZYZNY POWINNA BYĆ NAJWIĘKSZĄ CNOTĄ KAŻDEGO POLAKA. Niestety zdrajcy zgotowali nam okrutny los, przeżyliśmy upadek państwa.

MIESZCZANIN WARSZAWSKI
Nie było straszliwszej chwili niż ta w czwartek, 7 stycznia 1795 roku. W dzień, który tak uczynił i wprowadził do naszej kultury, Stanisław August opuścił Warszawę. Płakał, wsiadając do powozu, płakały również tłumy żegnające króla. Wszyscy czuli, że w tej właśnie chwili Polska umiera.

(Wchodzi emigrant z walizą, Niemcewicz zrywa się do powitania.)

NIEMCEWICZ
Witaj przyjacielu, co tam w Paryżu, mów co u naszych rodaków, tylu was wyjechało i wyjeżdża.

EMIGRANT
O tym- że dumać na paryskim bruku,
Przynosząc z miasta uszy pełne stuku
Przeklęstw i kłamstwa, niewczesnych zamiarów
Zapóźnionych żalów, potępieńczych swarów!
Biada nam zbiegi, żeśmy w czas morowy
Lękliwe nieśli za granicę głowy.
Bo gdzie stąpili rosła przed nami trwoga,
W każdym sąsiedzi znajdowali wroga,
Aż nas objęto w ciasny krąg łańcucha
I każą oddać co prędzej ducha.
O Matko Polsko! Ty tak świeżo w grobie
Złożona - nie ma sił mówić po tobie!
Ach! czyjeż usta śmią pochlebiać sobie,
Że dzisiaj znajdą to serdeczne słowo,
Które z serc wieko podejmie kaminne,
Rozwiąże oczy tylą łez brzemienne
I sprawia, że łza przystygła wypłynie,
Nim się te usta znajdą, wiek przeminie.

POETA
Przyjacielu nie płacz, nie rozpaczaj srodze,
Wszystko jeszcze się przecież zdarzyć może.
Da Bóg nam kiedyś zasiąść w Polsce wolnej
Od żyta złotej, od lasów szumiącej
Da Bóg, a przyjdzie dzień nieustającej
Dla srebrnych pługów udręki mozolnej.

Jeszcze oddźwiękną kamienie na młoty
I z twardym ziemia pogada lemieszem,
I z wszystkich jeszcze kamieni wykrzeszem
Iskier snop złotych.

Więc gdy wiosennym oglądam wieczorem
W mgły otuloną zagonów szarzyznę
Ktoś w moim sercu wykuwa toporem
Moją ojczyznę.

NAUCZYCIEL
Drodzy uczniowie.
Kowal Leopolda Staffa rzucając na kowadło masę bezcennych kruszców wykuwa serce, być może było to serce Jana Lechonia, którego wiersz przed chwilą słyszeliście. My, wasi nauczyciele, jesteśmy kowalami, którzy w mozole wykuwają wasze serca. Bo serce każdego Polaka to Polska właśnie, tak pisał Stanisław Wyspiański. Jeżeli więc czujecie, że w waszych sercach zagościła już Polska, połączcie się z nią kładąc na sercu prawą dłoń i odśpiewajmy z radością.

(HYMN NARODOWY)

Na początek

Lekcje języka polskiego są znakomitą okazją do wprowadzania uczniów w bogaty świat kultury. Od nauczyciela tego przedmiotu wymaga się zatem umiejętności rozumienia nie tylko dzieła literackiego. Nie mam tu na uwadze kontekstu historycznego czy integracji materiału literackiego z językowym oraz przemyśleniami filozoficznymi, które współgrają z określonym tekstem. Są to bowiem pewne oczywistości. Przygotowanie ucznia do odbioru (a w przyszłości nierzadko współtworzenia) kultury wiąże się także z potrzebą rozwijania praktycznej sprawności młodzieży w odczytywaniu tekstów plastycznych i muzycznych. Nie jest to łatwe, zważywszy na fakt, iż w szkołach pracują głównie nauczyciele-poloniści, a nie absolwenci kulturoznawstwa czy w ogóle pedagodzy o kilku specjalizacjach ( którzy mogą się wykazać rzetelną podbudową dotyczącą powyższego zagadnienia). Jestem jednak przekonana, że twórczy i poszukujący nauczyciel może sobie z powodzeniem poradzić z tym zadaniem. Trzeba przede wszystkim wzbogacać (choćby poprzez samokształcenie lub odpowiednie przygotowanie w czasie studiów podyplomowych) swoją wiedzę merytoryczną dotyczącą wielopoziomowego nauczania języka polskiego. Należy również poszerzać doświadczenia pedagogiczne o konkretne metody i techniki nauczania, o różnorodne niekonwencjonalne pomysły na lekcje - których nadrzędnym celem byłaby interpretacja rozmaitych tekstów kultury. W wielu poradnikach metodycznych można już znaleźć ciekawe scenariusze zajęć kulturowych; warto do nich sięgać i wykorzystywać je w praktyce szkolnej. Sądzę, że mogą się one stać inspiracją do równie atrakcyjnych zajęć. Ważną również rolę w tego typu lekcjach pełni odpowiedni dobór metod aktywizujących, które dadzą niepowtarzalną okazję wniknięcia w sferę doświadczeń młodzieży, poznania jej gustów, hierarchii wartości, zainteresowań i potrzeb. Unikanie monotonii i schematyzmu na lekcjach pozwoli nauczycielowi wzbudzić w uczniach zainteresowanie tematem, a zaangażowanie w tok zajęć spowoduje, że bogaty świat kultury może stać się ich własnym światem. Młodych ludzi należy zatem traktować jak partnerów, jak współtwórców procesu dydaktycznego.

W wielu podręcznikach - co jest bardzo pocieszające - reprodukcja dzieła sztuki (na problemowej integracji tekstów literackich z plastycznymi chcę się skupić) stanowi nie tylko swego rodzaju ozdobnik. Wprost przeciwnie: wiele poleceń, zadań, ćwiczeń nawiązuje do obrazu malarskiego, co może zainspirować nauczyciela do ciekawych scenariuszy lekcji kulturowych. Nie zawsze tak jest, ale przecież można samemu pokusić się o pokazanie uczniom interesującej reprodukcji. Proponuję zatem skorzystać z modelu lekcji poruszającego kwestię ludzkich wyobrażeń na temat stworzenia świata. Wezmę tu pod uwagę tekst poetycki („Przypowieść” K.K. Baczyńskiego) oraz reprodukcję obrazu M.K.Čiurlionisa (IX) należącą do cyklu pt. „Stworzenie świata”.

Biorąc pod uwagę wiersz Baczyńskigo, słuszne wydaje się osadzenie utworu w kontekście historycznym, na co zezwala chciażby opatrzenie „Przypowieści” przez poetę konkretną datą. Może to pomóc młodzieży w obraniu pewnej drogi interpretacyjnej, a trzeba zaznaczyć, że materiał literacki, na którym będzie ona pracować, do łatwych nie należy.

Cele lekcji
Uczeń powinien:
- umieć powiedzieć, kim był K.K. Baczyński, w jakim czasie żył i tworzył
- umieć powiedzieć, jak poeta wyobraził sobie akt stworzenia oraz jaki był według niego związek Boga z poszczególnymi jego etapami
- zająć stanowisko wobec poglądu poety na tragiczną wizję ludzkiej egzystencji
- posługiwać się w opisie obrazu kategoriami teoretyczno-literackimi (obraz poetycki, epitet, przenośnia)
- umiejętnie wiązać analizę utworu lirycznego z jego interpretacją
- umieć powiązać analizę dzieła plastycznego z odczytaniem treści przedstawionych przez M.K. Čiurlionisa na obrazie
- sporządzić pod kierunkiem nauczyciela notatkę z lekcji.

Klasę dzielimy na cztero- (pięcio-) osobowe grupy. Zajęcia trwają dwie godziny lekcyjne. Na lekcję trzeba przygotować dowolne wycinki papieru kolorowego, klej, po kilka kartek z bloku dla każdego zespołu.

Środki dydaktyczne:
- W. Bobiński „Świat w słowach i obrazach”
- M.K. Čiurlionis, reprodukcja obrazu IX z cyklu „Stworzenie świata”
- blok, kolorowy papier, klej
- internet

Przebieg:
Wprowadzenie - uświadomienie uczniom celów lekcji. Są to: poszukanie odpowiedzi na pytanie, jak artyści mogą sobie wyobrażać akt stworzenia, jak traktują pojawienie się człowieka na ziemi oraz jakie według nich może być stanowisko Boga wobec całego istnienia. Tu następuje zapisanie tematu lekcji.

Rozwinięcie
Nauczyciel przypomina sylwetkę Baczyńskiego (krótko), odczytuje utwór, natomiast uczniowie, ukierunkowani uprzednim poleceniem, określają nastrój wiersza, formułują pierwszą ocenę, określają swoje pierwsze wrażenia. Pojawią się tu zapewne takie stwierdzenia jak: wiersz trudny, dziwny, zagęszczenie obrazów poetyckich, dużo kolorów (epitety), utwór podniosły, patetyczny, nastrój niejednolity (spokój, powaga, groza, lęk). Uwagi uczniów nie powinno ujść spostrzeżenie dotyczące malarskości opisu, plastyczności przedstawionych w utworze obrazów. Następnie nauczyciel prosi uczniów, aby kierując się dogłębną analizą wiersza, podzielili go na pewne spójne semantycznie fragmenty oraz spróbowali poszczególne części tekstu opisać poprzez barwy (praca w grupach; kartki z bloku, kolorowy papier). Innymi słowy: tyle pejzaży, ile obrazów poetyckich. Nauczyciel czuwa nad pracą uczniów, konsultuje, wyjaśnia, kontroluje czas pracy (do 15 minut). Grupy kolejno prezentują swoje dokonania, które następnie powinny się znaleźć we wspólnie zredagowanej notatce-tabeli:

Uczniowie w czasie prezentacji swoich dokonań na pewno zwrócą uwagę na kontekst historyczny i powiążą tę literacko- plastyczną wizję z okrucieństwem wojny, bezmiarem zbrodni. Być może pojawi się stwierdzenie, że człowiek jako jednak dzieło boskie (nawiązanie do Biblii, choć w utworze kreacja ta dokonuje się właściwie bez udziału Boga, a może przy Jego niemym przyzwoleniu) wymknął się spod kontroli, dał się ponieść negatywnym emocjom, żywiołom, które nim zawładnęły. Ten człowiek boi się i wywołuje grozę u innych. Jest „ciemny i mały”, przeraża i budzi litość, błądzi wśród wartości. Tu można zadać pytanie, czy stanowisko poety wobec takiej (tragicznej) wizji człowieka ma uzasadnienie. Uczniowie mogą się odnosić do Biblii ( z jednej strony człowiek jako istota doskonała, stworzona na wzór Boga), a także do obserwacji tego, co dzieje się wokół nich: zbrodnie, pogardzanie bliźnim, lekceważenie jego prawa do życia i miłości, przemoc w rodzinie, etc. Dyskusja może być bardzo szeroka, dlatego warto każdemu uczniowi dać możliwość wypowiedzenia się na ten temat w formie wypracowania (zadanie domowe, np. Jak rozumiesz słowa poety: „ i do dziś błądzi wśród grozy człowiek ciemny jak ziemia”?)). Na zakończenie tej części lekcji trzeba zapytać uczniów, co jest łatwiejsze dla nich: zinterpretowanie utworu literackiego czy obrazu malarskiego. Odpowiedzi nie muszą być identyczne. Jedni mogą wskazywać na łatwość odczytania sensów wynikających z przedstawionych na obrazie barw, dużą rolę intuicji odbiorcy, jego trafności spostrzeżeń, trudność w odczytaniu sensów wpisanych przez poetę w dzieło. Kontrargumentami mogą być stwierdzenia, że słowo jest bardziej czytelne, nośne treściowo, przywoła wiele znaczeń, jest bogatsze, natomiast do interpretacji obrazu potrzeba rozległej wiedzy teoretycznej (chodzi np. o abstrakcje, eksperymenty malarskie), aby móc cokolwiek zrozumieć i dostrzec wartość dzieła. Sporu tego oczywiście nie da się rozstrzygnąć - nauczyciel powinien uświadomić uczniom potrzebę nabywania pewnej wprawy w analizie i interpretacji różnych dzieł sztuki (bo przecież poeci też eksperymentują ze słowem, wielu ludzi wykształconych nie umie właściwie oszacować kultury wysokiej). Po tej wnikliwej analizie wiersza Baczyńskiego proponuję przejście do obrazu Čiurlionisa. Trzeba jednak uzmysłowić uczniom, iż nie jest to ilustracja tekstu poetyckiego (powstał zresztą dużo wcześniej). Uczniowie powinni go potraktować jako inny tekst kultury poruszający tę samą problematykę: stworzenie świata. Należy również dodać, że malarz stworzył cykl utworów (trzynaście) na ten temat. Na lekcji jednak zajmiemy się jednym z nich (ograniczenie czasowe). Na marginesie dodam, iż mój wybór dotyczący reprodukcji był zupełnie swobodny i nie kierowałam się podobieństwem poglądów obu artystów. Można omówić inne dzieła (np. freski Michała Anioła z Kaplicy Sykstyńskiej czy obrazy Williama Blakea).

Na początku wypada wprowadzić krótki rys biograficzny: Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1875-1911) - kompozytor i malarz, autor cyklu obrazów „Stworzenie świata”, które powstały w latach 1905-1906. Uczniowie w grupach (jak poprzednio) analizują reprodukcję i formułują hipotezy interpretacyjne. Pomocą będzie dla nich odpowiednie ukierunkowanie pracy pod kątem zagadnień. Powinni oni zwrócić uwagę na:
1) wrażenia optyczne (barwy, układ kolorów, światło lub jego brak)
2) kompozycję przedmiotów, barw i postaci (ich miejsce na obrazie, relacja między nimi, proporcje),br> 3) nawiązanie do tytułu oraz powiązanie problematyki z techniką przedstawienia tematu
4) odniesienia symboliczne lub inne (do rzeczywistości).

Nauczyciel w czasie pracy uczniów (ok. 15 minut) konsultuje się z nimi, podpowiada, ukierunkowuje. Efekty pracy młodzieży można również zapisać w notatce-tabeli:

Po takiej analizie i interpretacji dzieła można zrobić krótkie podsumowanie: obraz przypomina proces tworzenia, który był zapewne aktem dynamicznym. Kreacja jeszcze trwa, co przywołuje skojarzenie bezmiaru stworzenia (pomijam tu fakt, iż omawiany obraz stanowi cząstkę pewnego cyklu). Malarz przedstawił tylko określony wycinek rzeczywistości, kompozycja obrazu ma bowiem charakter otwarty. Na zakończenie można pokazać uczniom wszystkie pozostałe reprodukcje należące do cyklu „Stworzenie świata” , aby przekonali się, że poszczególne fragmenty tworzą jednolitą kompozycyjnie tematykę (reprodukcje w albumie lub na stronie internetowej, )

Zakończenie - podsumowanie dotyczące różnych wyobrażeń artystów na temat aktu stworzenia, potrzeby doskonalenia umiejętności analizy i interpretacji rozmaitych dzieł sztuki. Można poprosić uczniów, aby sami w domu spróbowali opisać inny z obrazów Čiurlionisa (reprodukcje dostępne poprzez internet : adres wyżej). Propozycję drugiego tematu (oczywiście do wyboru jeden) podałam wyżej.

Literatura:
S. Bortnowski, Konteksty dzieła literackiego, Warszawa, 1991
H. Kurczab, Pogranicza sztuk i konteksty litratury pięknej, Rzeszów,
M. Rabizo-Birek, Genezis według Čiurlionisa , w: „W drodze”, nr6, 1989
M. Stanisz , Baczyńskiego mit początku, w: Nad wierszami Baczyńskiego, pod red. G. Ostasza, Rzeszów 1998,
Wybrane zagadnienia edukacji polonistycznej, pod red. H. Kurczaba, Rzeszów, 2002

Na początek

Wstęp
Aktywizacja uczniów - jest to ogół zabiegów nauczyciela zapewniających uczniom czynną rolę w realizacji zadań dydaktycznych.
Cechą metod aktywizujących w procesie nauczania - uczenia się jest przewaga czynności uczniów nad czynnościami nauczyciela. Nauczyciel kieruje procesem kształcenia, a uczniowie prawie samodzielnie odkrywają świat chemii. Każda metoda może być realizowana jako aktywizująca. Wszystko zależy od zachowania nauczyciela, który może określone reakcje uczniów wyzwolić lub zablokować. Aby prawidłowo podejść do tematu każdy nauczyciel powinien zadać sobie kilka ważnych pytań: Kto? - kim jest mój uczeń?
Co? - czego chcę go nauczyć?
Gdzie/Kiedy? - jaki jest najlepszy kontekst, moment i miejsce?
Dlaczego? - skąd wiem, że jest to ważne? Co to ma dać uczniom? Co stanie się, gdy będzie to umiał? Jak? - jak to zrobię, aby do niego dotarło? Jak mu pomóc? Jak stwierdzę, że dotarło?

"Zadaniem nauczyciela jest budzić niepohamowaną ciekawość życia, aby dorastająca istota chłonęła je ze zdumieniem i podziwem" - J. Garret

Metody aktywizujące
1. Wykład
Myśl jak mędrcy, ale mów jak zwykli ludzie - Arystoteles
Wykład może być metodą aktywizującą proces nauczania. Na początku należy powiedzieć o czym będziemy mówić. Na koniec powinno znaleźć się podsumowanie. Mówimy w możliwie szybkim, dynamicznym tempie, zmieniając ton głosu. Robimy przerwy w celu refleksji. Odwołujemy się do zmysłów. Czas wykładu powinien być przewidziany na 15-20 minut. Dzieci lubią słuchać atrakcyjnego mówcy, atrakcyjnego tematu i atrakcyjnego sposobu mówienia.

2. Praca z tekstem
Aktywna praca z tekstem polega na przejściu przez kilka etapów:
- uświadomienia sensu czytania (przyjemność znalezienia informacji),
- przeszukiwania tekstu pod kątem niezrozumiałych wyrazów czy wyrażeń (uczeń jako badacz języka, obserwator zmian - rozwija się ekspresja językowa),
- właściwe czytanie (poszukiwanie w tekście odpowiednich informacji, opracowanie notatek).

3. Pomoce wizualne
Składają się na nie filmy, przeźrocza, grafika komputerowa, modele przestrzenne, obrazy, plakaty, mapy, tablice, plansze, schematy, ilustracje. Drogą wzrokową nabywamy 75% wiedzy. Pomoce wizualne powinny być wprowadzone w odpowiednim czasie, zaś uwaga nakierowana na określone elementy, zrozumiałe, widoczne dla wszystkich uczniów. Należy pamiętać, że film ponad piętnastominutowy jest nużący, a nadmiar ilustracji , obrazków powoduje chaos.

4. Pokazy, demonstracje
Uwagę uczniów należy ukierunkować. Dzieci powinny wiedzieć co mają obserwować, gdzie dopatrywać się zmian. Wszystkie demonstrowane eksponaty powinny mieć życiowe odniesienie: gdzie to jest zastosowane, do czego służy.

5. Pytania i odpowiedzi
a) są odpowiednie dla fazy początkowej lekcji (koncentrują uwagę, weryfikują posiadany zasób wiedzy i umiejętności w punkcie startowym, identyfikują uczniowskie ścieżki myślenia, skojarzenia. Te "poszukujące" pytania wymagają tolerancji dla każdej odpowiedzi)
b) Są właściwe dla etapowej diagnozy "przyrostu" wiedzy, ewentualnie ponownie koncentrują uwagę. W tej fazie warto stosować pytania prowokacyjne (sprawdzanie stopnia pewności i przyswojenia materiału), problemowe.
c) Odgrywają też wielką rolę w fazie podsumowujące ii ewaluacji lekcji. Pytania zadają uczniowie lub nauczyciel. Pytania uczniów świadczą o ich aktywności poznawczej. Stawianie pytań przez uczniów może być "papierkiem lakmusowym" zrozumienia materiału w jego złożoności. Uczniowie mogą sami opracować listę pytań do określonej partii materiału, które nauczyciel wykorzystuje do prac sprawdzających, konkursów lub quizów.

6. Dyskusja
Dyskusja to sztuka wyrażania swojego zdania, argumentacji i trening szacunku dla przekonań innych. Powinna uczyć dyscypliny formułowania myśli i dyscypliny czasowej. Temat dyskusji musi być dobrze sformułowany, w sposób wywołujący zaangażowanie emocjonalne i umożliwiający ścieranie się przynajmniej dwóch racji (tylko wtedy ma sens!) Dyskusja może mieć charakter wolny - wtedy wszyscy na równych prawach biorą w niej udział, respektując jedynie np. limity czasowe dla jednorazowej wypowiedzi lub liczbę przydzielonych głosów (w opracowanym wcześniej regulaminie). Albo może być kierowana, na przykład typu panelowego. Wtedy kilka osób przygotowuje swoje głosy w dyskusji i po przedstawieniu swoich racji, w dalszej wymianie myśli, mogą ewentualnie wziąć udział inni obserwatorzy. Dla lepszej organizacji i prezentacji argumentów i wynikających z ich przyjęcia konsekwencji, można wykorzystać wszelkie sposoby prezentacji wizualnej przebiegu procesu myślenia, drzewko decyzyjne (patrz rysunek nr 2 na następnie stronie) lub poniższy schemat.

Rysunek nr 1. Schemat rozwiązań.


Rysunek nr 2. Schemat drzewka decyzyjnego.

7. Burza mózgów
Metoda ta pozwala na otrzymanie w krótkim czasie dużej liczby zróżnicowanych rozwiązań jakiegoś problemu. Może być zastosowana zarówno wtedy, gdy chcemy znaleźć praktyczne rozwiązanie danej kwestii i wprowadzić je w życie, jak i wówczas, gdy zależy nam na pobudzeniu grupy do twórczego myślenia. Metoda ta daje szanse zniesienia zahamowań powstrzymujących uczniów przed posłużeniem się całym zasobem posiadanej wiedzy. Ważne jest to w szkole, gdzie zazwyczaj działają silne mechanizmy tzw. Cenzury zewnętrznej, czyli oczekiwania od młodzieży prawidłowych odpowiedzi, jak również cenzury wewnętrznej czyli oceniania samego siebie ("Nic ciekawego nie powiem więc nie będę się zgłaszał")
Zasady burzy mózgów:
1. Wypowiadanie na głos wszystkiego co przychodzi do głowy w związku postawionym problemem.
2. Myślenie "na głos" zamiast czekania z wypowiedzią do czasu dysponowania przemyślaną oceną, gdyż zazwyczaj pomysły nie wypowiedziane natychmiast giną bezpowrotnie.
3. Poddawaniu się powstającym pomysłom, jakby przychodziły w formie natchnienia.

Pytania (problem do rozwiązania) musi być sformułowany jasno, zwięźle i pobudzająco.
Nauczyciel ustala zasady "Burzy mózgów"
· Wszyscy na równych prawach, biorą udział w zgłaszaniu pomysłów
· Ważna jest ilość, nie jakość pomysłów,
· Głos można zabrać wtedy gdy zezwoli na to prowadzący zajęcia,
· Wszystkie propozycje zapisujemy w takim brzmieniu jakie zaproponował uczeń
· Zgłaszanych pomysłów się nie komentuje i nie krytykuje
. · Zgłaszane pomysły nauczyciel zapisuje na tablicy bądź arkuszu papieru. Sekretarz bądź nauczyciel odczytuje zapisy pomysłów. Potem można zadawać autorom propozycji pytania z prośbą o wyjaśnienie, sprecyzowanie. Można też połączyć wyraz tworząc pewien tok myślowy.

8. Metody aktywności kreatywnej
a) kreatywne pisanie (prowokacyjne tematy);
b) kreatywne działanie (akcje, projekty, heppeningi);

- akcje tematyczne (przemeblowanie klasy, plakat),
- akcje paradoksalne (świat wg reklam),
- działania (spontaniczne wg terminarza wydarzeń);

c) kreatywne działanie - inaczej (kreatywność ciała): ćwiczenia, zabawy doskonalące ekspresję języka ciała jako środka wyrazu stanów emocjonalnych i porozumiewania się;
d) kreatywne mówienie (ćwiczenia i zabawy rozwijające ekspresję werbalną);
e) kreatywne myślenie (rozwiązywanie określonego problemu).

9. Analiza przypadku
Metoda interpretacji określonych zdarzeń rzeczywistych bądź opracowanych na skutek określonego problemu. Uczy, że nigdy nie ma jednego dobrego rozwiązania, że świat jest dość złożony, a życie pisze nieoczekiwane scenariusze. Pochopnie wydane sądy mogą okazywać się nieprawdziwe, krzywdzące, a czasem kompromitujące. Warianty:
- po odpowiednim czasie, przeznaczonym na zapoznanie się z opisem przypadku, uczniowie komentują go w zależności od postawionego problemu;
- uczniowie otrzymują część opisu przypadku, komentują, na koniec prawdziwe zakończenie;
- efektem pracy jest opracowanie planu działania, recepty - pretekst do refleksji i rozwiązywania określonych trudności.

10. Odgrywanie ról
Odgrywanie ról jest charakterystyczne dla dziecięcych zabaw "na niby". Spełnia się najmniej dwa ważne zadania:
- umożliwia badania osobistego doświadczenia, samowiedzy poprzez obejrzenie siebie w sytuacji życiowej;
- pozwala lepiej poznać świat widzialny i odczuwalny z perspektywy kogoś drugiego.

11. Drama
Istotą dramy jest dość typowy konflikt (najczęściej wymyślony); umożliwia przeżycie określonych problemów, poszukiwaniu własnych rozwiązań i dokonywania wyborów. Rola pedagoga ogranicz się do inspirowania treści, improwizacji oraz dyskretnej i życzliwej pomocy w budowaniu przez uczniów poczucia własnej odrębności, wiary w siebie i harmonii współistnienie z otoczeniem. Drama uczy samowiedzy, rozumienia siebie i innych na poziomie emocji i uczuć. Bardzo niebezpieczna jest dla przebiegu dramy skłonność do pouczania lub krytykowania przeżyć uczniów.

12. Symulacje
Symulacja to inaczej naśladowanie rzeczywistości; odegranie zestawu ról, zgodnie z ich realizacją w prawdziwym świecie. Jest to duża zabawa "na niby" służąca do ćwiczenie reakcji (na ogół najbardziej efektywnych). Symulacje - te najbardziej znane, wykorzystywane są dla ćwiczeń żołnierzy w wojsku ("gry wojenne"), przedstawicieli biznesu (ćwiczone są rozmowy z klientami, techniki sprzedaży), treningu pilotów, kosmonautów itd. Ideą symulacji jest doskonalenie życiowych konkretnych umiejętności oraz uczenie się na błędach popełnionych w bezpiecznej sytuacji ćwiczeniowej. Zaś w efekcie - transfer wiedzy, umiejętności i sprawności. W ćwiczeniu można przecież nieudane zachowanie poddać korekcie, zastosować replay i powtarzać, powtarzać, powtarzać... Trening jak wiadomo, jest zasadniczym mechanizmem osiągania wysokiej sprawności w działaniu. Warto to uświadomić uczniom, gdyż wiele dzieci jest zdeprymowanych swoim brakiem umiejętności. Wydaje im się, że inni posiadają umiejętności gotowe! Że inni są doskonali i tak wyposażeni przez naturę. (Dzieci często są zdumione, gdy dowiadują się, że "ideały" ciężko pracują, całe godziny spędzaj na treningach ze wszystkimi tego konsekwencjami!). Zbyt mało mówi się dzieciom o roli treningu, konieczności powtarzania i próbowania! Zbyt mało docenia się próbowanie i samoobserwację przyrostu sprawności, czy samowiedzy.

13. Karty dydaktyczne
Jest to metoda umożliwiająca pełną indywidualizację nauczania, dostosowanie tempa pracy i stopień trudności do możliwości dziecka. Jest bardzo efektywna, ale jednocześnie bardzo trudna a powodów technicznych. Wymaga bowiem zaprojektowania całego programu czy określonego działania tematycznego w modułu problemowe. Modułu opracowywane są na osobnych kartach (formatu A-4 lub A-5), na których znajduje się informacja o temacie, odpowiednie streszczenie - "dawka" wiedzy, przykłady oraz zadania do samodzielnego opracowania przez ucznia. Nauczyciel chodzi od ucznia do ucznia i pomaga, wyjaśnia, zachęca - jeżeli zachodzi taka potrzeba. W tym systemie nie ma miejsca na wykłady centralne. Metoda ta umożliwia uczniowi wybór poziomu, np. ktoś nie mający szczególnych skłonności do matematyki, może zaliczyć wymagania programowe w stopniu minimalnym; zaś uczeń "mały geniusz matematyczny" może cyzelować swoje zdolności na poziomie mu właściwym! Inna wersja kart dydaktycznych to kary ewaluacyjne, weryfikujące przyrost określonej wiedzy i sprawności np. na dany etap nauczania czy semestr. Jest to informacja dla ucznia (i rodziców) jakimi umiejętnościami i na jakim poziomie powinien się wykazać w określonym okresie "rozliczeniowym", aby uzyskać odpowiednie zaliczenie (na dany stopień) i promocję do następnej klasy. Taką kartę uczeń (i rodzice) powinni otrzymać na początku roku szkolnego i nowego semestru.

14. Mapy mentalne (mapy mentalne, z ang. Mental maps lub mind-maps)
Jest to metoda wizualnego opracowywania problemów - z wykorzystaniem rysunków, obrazków, zdjęć, wycinków, symboli, ideogramów i/lub słów, krótkich dynamicznych zwrotów, haseł. W postaci map mentalnej można rozwiązywać następujące zagadnienia:

Mapy mentalne ilustrują spiralność i złożoność naszego myślenia i symultanicznego dziania się spraw i problemów. Punktem startowym jest dowolny, złożony problem.

15. Wizualizacja
"Wyobraźnia jest ważniejsza od wiedzy"
Wizualizacja to metoda wykorzystująca umiejętności kreowania w myślach obrazów rozmaitych stanów rzeczy. To trening wyobraźni i praca na wyobraźniach stanów przeszłych, aktualnych i przyszłych - dla ich lepszego pamięciowego opracowania lub dokonywania nowych interpretacji i rekonstrukcji doświadczenia. Można stwierdzić iż jest to metaumiejętność uczenia się! Wizualizacja jest techniką lepszego zapamiętywania, budowania systemów skojarzeń: instalowania "haków" pamięciowych dla zapamiętywania liczb i wielkości, systemów skojarzeń dla zapamiętania zależności, większych narracji itd.

16. Praca w grupach
Przy omawianiu metod, często sugerowano, aby pracować z uwzględnieniem podziału klasy na grupy. Teraz - krótki komentarz i kilka technicznych wskazówek. Praca w grupach jest konwencją bardzo cenną:

Jak dzielić grupy?
Najlepiej pracują grupy kilkuosobowe (4-5-osobowe), mieszane pod względem płci - choć zależy to od zadania (np. w niektórych metodach może być inaczej). Grupy powinny być dobierane według zasady zmienności, np.: poprzez losowanie (kolorowych kartek z numerami grupy, cukierków itp.), podział automatyczny (uczniowie w kole odliczają do 4 lub 5 i formują grupę jedynek, dwójek itd.). W ramach grupy uczniowie mogą mieć do wykonania: takie same zadania dla wszystkich grup, zadania odmienne lub zadania względem siebie etapowe. W ramach grupy zaś:
a) uczniowie mogą mieć nieokreślone role (wszyscy pracują na równych prawach)
b) wszyscy pracują na równych prawach plus jedna osoba jest wyznaczona do kontaktu z nauczycielem (tzw. "contact person")
c) każda osoba w grupie pełni jakąś funkcję, np.:
Jedynka - osoba, która pilnuje czasu ustalonego dla wykonywanej pracy (time-keeper)
Dwójka - osoba, która otrzymuje i przekazuje grupie przygotowane przez nauczyciela materiały potrzebne do pracy (resource-manager)
Trójki - osoba, która zachęca do pracy i ponagla (coach)
Czwórki - osoba, która zapisuje pomysły grupy (writer)
Piątka - osoba, która relacjonuje rozwiązania ustalone w rupie na ogólnym forum i ewentualnie ustala z innymi "piątkami" rozwiązanie wspólne dla całej grupy (communicator).

Metaplan
Plastyczny zapis dyskusji prowadzonej przez uczniów na określony temat. Nauczyciel zapisuje temat np. w chmurce umieszczonej na plakacie. Uczniowie pracują w grupach 4 - 6 osób i zapisują odpowiedzi na kolorowych kartkach i przyklejają je na plakacie. Każda grupa 1 plakat. Sprawozdawca omawia treść opracowanego plakatu. Odpowiada na pytania uczniów. Pracując tym sposobem uczniowie uczą się jasnego i precyzyjnego wyrażania swoich myśli, argumentowania, oceniania faktów i propozycji nowych rozwiązań. Można metodę zastosować jako sposób pracy na wszystkich przedmiotach bloku matematyczno-przyrodniczego.

Metoda JIGSAW (układanka czyli uczył Marcin Marcina)
Metoda jigsaw (z ang. układanka) jest przykładem uczenia się we współpracy. Ma charakter uniwersalny i może być stosowana na różnych przedmiotach. Wykorzystuje się ją wtedy, gdy uczniowie mają do przyswojenia pewną partię materiału, którą da się podzielić na spójne fragmenty. Stanowią one elementy - jakby puzzle - tworzące całą "układankę". Każdy uczeń w klasie ma opanować całość wiedzy. Praca na lekcji przebiega w IV etapach:
I etap
Dzielimy się na zespoły 3-5 osobowe (w zależności od tego, z ilu fragmentów składa się materiał). Każdy członek grupy otrzymuje swoją część do opanowania, a grupa ma razem całość materiału (a+b+c+d). W pozostałych zespołach jest tak samo.

II etap
Uczniowie z poszczególnych zespołów, opracowują ten sam fragment materiału, spotykają się w grupach "ekspertów". Tam porządkują swoją wiedzę, wyjaśniają wątpliwości i zastanawiają się, w jaki sposób najlepiej nauczyć pozostałych członków swoich grup danej partii materiału.

III etap
Uczniowie wracają do swoich macierzystych grup i uczą się wzajemnie. Każdy członek grupy winien opanować całość materiału (a+b+c+d).

IV etap
Następuje sprawdzian całości wiedzy opanowanej przez uczniów (a+b+c+d). Pytania może przygotować nauczyciel bądź sami uczniowie (w grupach "ekspertów" - do każdej partii materiału).

Metoda jigsaw kształtuje u uczniów postawy: aktywnego zaangażowania w pracę grupy oraz poczucia odpowiedzialności za siebie i pozostałych jej członków.
Ta metoda - w odróżnieniu od innych technik pracy grupowej - daje szansę każdemu uczniowi, a nie tylko nielicznym wybrańcom (liderowi, sprawozdawcy, sekretarzowi). Podczas pracy wszyscy uczniowie podnoszą poziom swoich umiejętności - zarówno najlepsi, przeciętni, jak i najsłabsi. Tym ostatnim grupa zapewnia poczucie bezpieczeństwa - chętniej wypowiadają się w kilkuosobowym zespole niż na forum klasy, łatwiej zdobywają się na zadawanie pytań i wyjaśnianie wątpliwości. Lepsi uczniowie mogą się doskonalić, wyjaśniając kolegom trudniejsze kwestie. Wszyscy rozwijają się - zgodnie z zasadą, że najlepszą metodą uczenia się jest uczenie innych. Nauczyciel podczas takich zajęć ma dużo czasu na obserwowanie swoich uczniów przy pracy, na co przy tradycyjnym modelu lekcji nie może sobie często pozwolić, będąc zajętym przekazywaniem wiedzy. Sporo czasu musi jednak poświęcić na wcześniejsze przygotowanie zajęć, dobranie odpowiednich materiałów, dostosowanie ich do poziomu uczniów. Później pozostaje jedynie wyjaśnić, na czym będzie polegać ich samodzielna praca. Powinien też czuwać nad porządkiem w klasie i pilnować przestrzegania limitów czasowych, przeznaczonych na poszczególne etapy lekcji.
Do przeprowadzenia tego typu zajęć trzeba odpowiednio przeorganizować układ sali lekcyjnej. Każda grupa musi mieć swoje miejsce do pracy.
Pewnym ograniczeniem w stosowaniu tej metody jest fakt, że liczba uczniów w klasie musi mieć określoną wielkość. Ma to być wielokrotność liczby elementów naszej "układanki". Tylko wtedy każda grupa ma zapewnioną całość treści do przyswojenia.
Wadą metody jest też jej czasochłonność. Dlatego tak ważne jest staranne przemyślenie lekcji, przygotowanie odpowiednich materiałów, aby uczniowie zdołali zakończyć pracę i opanować wszystkie treści w ciągu 45 minut. Należy więc przed lekcją zadbać o czynności organizacyjne (przestawienie stolików w klasie, podział na grupy itd.), aby potem nie tracić czasu.
Podsumowując, należy stwierdzić, że metoda jigsaw zasługuje na uwagę za względu na możliwość aktywizacji uczniów i kształcenie cennych umiejętności. Wiele tematów z różnych dziedzin wiedzy z pewnością nadaje się do przyswojenia przez uczniów tą własnie metodą.

Na początek

Cele:
· poznawcze:
   - zapoznanie z pojęciami: recykling, odpady, rudy aluminium, boksyt,
   - poznanie znaków ekologicznych na opakowaniach,
   - rola opakowań w sprzedaży;
· kształcące:
   - rozróżnianie znaków ekologicznych na opakowaniach,
   - rozróżnianie pojemników na odpady,
   - wybór opakowań ekologicznych przy zakupie towaru;
· wychowawcze:
   - zachęcanie do segregacji odpadów,
   - przekonanie uczniów o ważności sprawy związanej z odpadami i o tym,
     że to oni kiedyś będą decydować o gospodarce odpadami

Metoda: pogadanka, praca w grupach, pokaz, dyskusja.

Środki dydaktyczne:
   - karty pracy ucznia,
   - opakowania,
   - pojemniki na opakowania,
   - uczniowie pełniący funkcję zielonych strażników przyrody,
   - przewodnik dla ucznia o odpadach,
   - karty pracy ucznia,
   - nagranie magnetofonowe,
   - ulotki informacyjne o odpadach

A. Faza wstępna
N: Bardzo się cieszę z Waszego przybycia na dzisiejszą lekcję, która zapewniam Was będzie ciekawa.
Widzę, że każdy z Was chciałby zostać "zielonym strażakiem przyrody" o czy świadczą wasze zielone stroje
i opaski zielone na głowie.
B. Faza realizacyjna
1. N: Przechodzimy teraz do zapisania tematu lekcji:
Segregujesz-odzyskujesz, czyli proste rady na odpady".
Będziemy dzisiaj pracować z "Przewodnikiem dla ucznia", który otrzymaliście
na poprzedniej lekcji, z którego trzeba było zapoznać się z zagadnieniami na temat opakowań.

Na ławce leżą przyniesione przez Was opakowania, popatrzcie na nie i odpowiedzcie
na bardzo ważne pytanie: "Jaką rolę odgrywają opakowania, czy są potrzebne,
czy może są zbędne i zaśmiecają tylko nasze miasto?"
Uczniowie odpowiadają na pytania i zapisują odpowiedzi w karcie pracy ucznia.

Opakowania

a) Chronią produkt przed uszkodzeniem lub zepsuciem,
b) Ułatwiają transport i składowanie,
c) Ułatwiają pracę handlu i obsługę klienta,
d) Dostarczają informacji o opakowanym artykule, jego właściwościach, sposobie zużycia,
e) Zachęcają klienta do kupienia tego właśnie produktu, poprzez odpowiednią konstrukcję,
barwę, napisy, są reklamą produktu.

2. Uczniowie pracują w grupach i zastanawiają się "Co można zrobić z opakowaniem
zrobionym z :papieru, szkoła, metalu, tworzyw sztucznych. Można korzystać z "Przewodnika
dla ucznia". Uczniowie uzupełniają Ćwiczenie 2 w karcie pracy ucznia a następnie kapitan
zespołu odczytuje pomysły każdej grupy.



Recykling - ponowna przeróbka odpadów
Wysypisko
Kompostowanie


Papier
Szkło
Puszki aluminiowe
Niektóre tworzywa sztuczne np. butelki PET
Większość tworzyw sztucznych np. opakowania po dezodorantach, kartonowe opakowania kompozytowe np. po sokach
Ogryzki, skórki z owoców, warzyw, pestki




3. Rozróżnianie znaków ekologicznych na opakowaniach. Uczniowie otrzymują karty
ze znakami i rozpoznają je na opakowaniu leżącym przed nimi.

4. Nauczyciel zadaje następne pytanie: "Dlaczego ważna jest segregacja odpadów
i recykling?"
Uczniowie pracując w grupach uzupełniają ćwiczenie 3 w karcie pracy ucznia
a) Oszczędność surowców mineralnych np. boksytu z którego otrzymujemy aluminium
(złoża w Austrii, Gwinei, na Jamajce), węgla i ropy naftowej (paliwa kopalne
wykorzystywane przy wydobywaniu boksytu)
b) Zaoszczędzimy pieniądze nie sprowadzając dużych ilości boksytu,
c) Zmniejszymy ilość wycinanych drzew,
d) Zmniejszymy zanieczyszczenie powietrza,
e) Zaoszczędzimy energię.

5. Uczniowie odpowiadają na pytanie: "Co ja mogą zrobić jako uczeń na rzecz
opakowań". Uzupełniają ćwiczenie 4 w karcie pracy ucznia.

Jako uczeń postanawiam:
- Segregować odpady,
- Kupować opakowania których można użyć wielokrotnie lub przetworzyć,
- Zwracać uwagę na wielkość opakowania,
- Zwracać uwagę innym żeby segregowali odpady.

C. Faza podsumowania

1. Na podsumowanie lekcji uczniowie segregują opakowania wrzucając je do odpowiednich
pojemników postawionych w klasie. Towarzyszy temu powolna muzyka.

2. Zadania dla "zielonych strażaków przyrody". Osoby chętne wykonują zadania dla
"zielonych strażaków przyrody", czyli ćwiczenie 5 z Kart pracy ucznia, za które
po przeprowadzeniu obserwacji uczniowie otrzymują dyplomy.

Na zakończenie lekcji uczniowie otrzymują ulotki informacyjne o segregacji opakowań.


Logo ucznia
Karta pracy ucznia

Temat: "Segregujesz - odzyskujesz, czyli proste rady na odpady"

Ćwiczenie 1

Ćwiczenie 2



Recykling
 - ponowna przeróbka odpadów
Wysypisko
Kompostowanie


 
 
 
 
 
 
 



Ćwiczenie 3

Zastanów się i zapisz, dlaczego tak ważna jest segregacja odpadów i ponowne
odzyskiwanie surowców wtórnych:
a)	................................................................................................
b)	................................................................................................
c)	................................................................................................
d)	................................................................................................
e)	................................................................................................


Ćwiczenie 4

Co mogę zrobić jako uczeń na rzecz opakowań?

Postanawiam:
-	................................................................................................
-	................................................................................................
-	................................................................................................
-	................................................................................................
-	................................................................................................
-	................................................................................................

Ćwiczenie 5

Zielony strażak przyrody - śledztwo środowiskowe

A. Wykonaj ulotki zachęcające do segregacji odpadów z gospodarstw domowych.
Tekst ulotki uzgodnij z nauczycielem języka polskiego. Wymyśl hasło zachęcające
do segregacji oraz proste ilustracje, które ożywią tekst i przyciągną uwagę przechodniów.
Ulotki rozdaj osobom z okolicy Twojego miejsca zamieszkania.
B. Zlokalizuj na terenie Twojego osiedla pojemniki na surowce wtórne oraz punkty skupu
 makulatury i opakowań szklanych. Przez tydzień obserwuj wybrany zestaw pojemników
 najbliżej miejsca Twojego zamieszkania. Zanotuj w tabeli, ile osób wrzuca posegregowane
 odpady do pojemników. Obserwacje prowadź codziennie o tej samej porze, np. o godz. 17:00


Lp
Data
Papier
Szkło
Plastik/puszki


1
 
 
 
 


2
 
 
 
 


3
 
 
 
 


4
 
 
 
 


5
 
 
 
 

Na początek

Zadania tekstowe cieszą się jak najgorszą opinią. Są trudne dla uczniów i dla ich rodziców. Jakże często zdarza się słyszeć: "proszę pani, ja nie wiem, o co tutaj chodzi". Przyczyn może być kilka: od niezrozumienia treści, poprzez nieumiejętność jego analizy, kurczowego trzymania się schematów, aż do błędów w algorytmach.

Nie da się ukryć, iż rozwiązanie zadania tekstowego nie może zakończyć się sukcesem, jeżeli uczeń nie przeczyta ze zrozumieniem jego tekstu. Niestety, dzieci w klasie czwartej czytają słabo, a z rozumieniem tego co czytają jest jeszcze gorzej.

Długość tekstu zadania musi być dostosowana do wieku dziecka. W klasie czwartej treści zadań tekstowych nie mogą być za długie, a po ich przeczytaniu konieczna jest rozmowa z dziećmi. Niejednokrotnie, zwłaszcza na początku, trzeba wracać, czytać jeszcze raz i jeszcze raz, wskazywać istotne fragmenty, zachęcać do opowiadania przeczytanego tekstu własnymi słowami, robienia rysunków, stawiania pytań i poszukiwania na nie odpowiedzi.

Początki są trudne. Pracy z tekstem trzeba się nauczyć. Musimy uzbroić się w cierpliwość i starannie planować lekcje. Niedobre jest prowadzenie dzieci za rękę, ale równie złe jest danie im zbyt wielkiej swobody. Dzieci pracują wolno, wymagają początkowo dużej pomocy i częstej kontroli. Stopniowo, zależnie od sytuacji w klasie, możemy pozwolić im na większą samodzielność. Czasami wydawać się może, że tracimy zbyt dużo czasu, że podając potrzebne informacje osiągniemy szybciej te same efekty, że kształtowanie umiejętności czytania można odłożyć na później, kiedy uczniowie będą bardziej dojrzali i sprawni. Nie wydaje się to jednak dobrym pomysłem. Za rok w następnej klasie staniemy przed tym samym problemem, tylko teksty będą dłuższe i bardziej skomplikowane, a złe przyzwyczajenia się utrwalą.

Na lekcjach matematyki rozwiązywanie zadań tekstowych jest jednym z najczęściej wykonywanych problemów. Warto się zastanowić, czy uczymy na lekcjach rozwiązywać zadania tekstowe, czy też je rozwiązujemy.
Wszyscy wiemy, aż nadto dobrze, że z zadaniami tekstowymi uczniowie mają zazwyczaj kłopoty i to niezależnie od tego, jak dużo ich przerobiliśmy. Wiele przesłanek wskazuje na to, że winien temu może być styl pracy towarzyszący rozwiązywaniu zadań tekstowych. Nie można zaczynać rozwiązywania zadań tekstowych dopiero po "przerobieniu" równań i układów równań. Wówczas "algebra" staje się jedynym narzędziem do rozwiązywania tego typu zadań. Jest to bez wątpienia narzędzie wygodne i uniwersalne. Zbyt często jednak funkcjonuje jako jeszcze jeden wyuczony schemat, stosowany bezkrytycznie i mechanicznie. W wielu sytuacjach równanie przesłania zadanie, "zwalnia" ucznia od rozumienia jego treści , a nawet uważnego przeczytania. Stąd tak często szukaną jest x, a rozwiązanie równania utożsamiane jest z rozwiązaniem zadania. Warto przy tym pamiętać, że operowanie symbolami może być dla części uczniów przeszkodą samą w sobie. Wówczas nie podejmują oni nawet próby rozwiązania zadania.

Każdy nauczyciel zapytany, na czym mu bardziej zależy: na nauczeniu uczniów rozwiązania zadań tekstowych czy na nauczeniu stosowania do zadań tekstowych algebry, bez wątpienia opowie się za tą pierwszą możliwością. Okazuje się, że nawet bardzo trudne, z pozoru, zadanie można rozwiązać w klasach niższych, stosując inne niealgebraiczne metody. Użycie tych metod pozwala na: położenie nacisku na umiejętność określania danych i szukanych, wyszukanie związków między wielkościami występującymi w zadaniu, dostrzeganie zależności i prawidłowości, sprawdzanie otrzymanych rozwiązań, uważne czytanie tekstu zadania.

Przygotowując uczniów do rozwiązywania zadań tekstowych musimy wyposażyć go w różne narzędzia, np: algorytmy działań na liczbach naturalnych, czy wymiernych, rachunek algebraiczny, znajomość własności figur itp. Równie istotne jest przekazywanie uczniom różnych technik rozwiązywania zadań. Wśród wielu metod rozwiązywania zadań tekstowych na szczególną uwagę zasługują:

• metoda prób i błędów - uczeń "strzelając" i sprawdzając swoje "strzały" bada sytuację opisaną w zadaniu, związki istniejące między występującymi w zadaniu wielkościami i zaczyna dostrzegać o co w nim tak naprawdę chodzi. Stosując kolejne przybliżenia i poprawki najczęściej osiąga poprawny wynik;

• metoda graficzna - zilustrowanie treści zadania rysunkiem pomaga wszystkim uczniom zauważyć istniejące w sytuacji zadaniowej zależności i związki między poszczególnymi danymi;

• metody algebraiczne - równanie lub układ równań.

 Nie można ustalić, która z metod jest najprostsza, najlepsza, uniwersalna. Najlepszą jest ta metoda rozwiązania, na którą samodzielnie wpadnie uczeń. Przy rozwiązywaniu zadań należy pamiętać o kilku wskazówkach:

• zapomnij o swojej wiedzy, ale pamiętaj o tym, co wie dziecko, a czego nie może wiedzieć!

• pozwól, aby uczniowie pokazywali swoje rozwiązania i mówili o nich. Mogą wpaść na pomysł, który nam dorosłym nigdy by nie przyszedł do głowy.
  

• nie oceniaj żadnej metody, dopóki nie masz pewności, że rozumiesz "co autor miał na myśli".

• jeśli chcesz aby uczniowie zmienili metodę rozwiązywania zadania, zmień zadanie, a nie dyskwalifikuj metody.

• akceptuj wszystkie metody, o ile tylko prowadzą do celu.

 Rozwiązywanie zadań tekstowych to "sztuka", która jest rozwijana przez uczniów w toku nauki na wszystkich etapach kształcenia. Aby umieć rozwiązywać zadania tekstowe, należy wykazać się nie tylko drobnymi sprawnościami i znajomością metod postępowania, ale jeszcze wieloma dodatkowymi umiejętnościami "wyższego rzędu". Są to między innymi:

• matematyzacja sytuacji opisanej w zadaniu,

• stosowanie posiadanej wiedzy w nowych sytuacjach,

• formułowanie hipotez i ich weryfikowanie,

• sprawdzanie i uzasadnianie otrzymanych wyników,

• rozumowanie przez analogię,

• dostrzeganie prawidłowości i wyciąganie wniosków,

• dostrzeganie możliwości stosowania matematyki w problemach rodem spoza matematyki,

• analizowanie i interpretowanie danych,

• wybór drogi postępowania i ułożenie planu rozwiązania,

• opis sytuacji z zadania za pomocą wybranego modelu - rysunku, wyrażenia algebraicznego, itp.

 Oczywiście nie przy każdym zadaniu wystąpić muszą wszystkie te umiejętności. Aby umieć rozwiązywać zadania tekstowe uczeń musi mieć bogaty asortyment narzędzi i metod oraz musi umieć je świadomie stosować - musi być na tym polu kompetentny. Proces nabywania tych kompetencji jest długi, więc zarówno nauczyciel, jak i uczeń muszą uzbroić się w dużą dozę cierpliwości.

Na początek

Cele lekcji:
-dydaktyczne: powtórzenie i utrwalenie wiadomości o czworokątach,
-klasyfikowanie czworokątów,
-rozpoznawanie czworokątów na podstawie ich własności,
-wdrażanie do posługiwania się uogólnieniami i terminologią matematyczną,
-kształcenie umiejętności pracy w grupach, integracja klasy,
-rozwijanie aktywności, kształtowanie estetyki,
-wdrażanie do pracy z komputerem.

Metody i formy pracy: drama, konkurs, praca z komputerem, dyskusja.
Środki dydaktyczne: plansze, plakaty, modele czworokątów, komputer.
Uwagi: na realizację tematu przeznaczona jest godzina lekcyjna.

Przebieg lekcji:
1. Podanie i wyjaśnienie tematu lekcji.
2. Prezentacja zadania domowego.
Zadanie było długoterminowe. Dzieci zostały podzielone na 5 grup (prostokąt, kwadrat, równoległobok, romb, trapez).Przygotowały piosenki, wiersze, plakaty, reklamy na temat swojego czworokąta. Przy kolejnych prezentacjach - omówienie wszystkich cech danej figury. Dzieci posługują się też dużymi, kartonowymi figurami.
3. Podsumowanie prezentacji (zwrócenie uwagi na istnienie innych czworokątów)i ocenienie prac.
4. Zilustrowanie wielkiej rodziny czworokątów - dzieci umieszczają przy pomocy magnesów kolorowe czworokąty na przygotowanej planszy.

5. Sprawdzenie powtórzonych wiadomości. Konkurs z wykorzystaniem komputera i programu Matematyka 2001 Dwie osoby rywalizują ze sobą po 2 minuty (zadania wcześniej przygotowane),pozostali uczniowie obserwują zmagania kolegów na dużym ekranie (wersja dla jednego komputera) lub przy komputerach pracuje cała klasa (wersja dla pracowni komputerowej). Zwycięzcy dostają oceny.
6. Zadanie pracy domowej (tabelki do wypełnienia przygotowane na kartkach).

Na początek

Uczniowie gimnazjum to nastolatki w wieku 13-15 lat. W tym wieku zaczyna się już na dobre okres "burz i niepokojów". Zaczyna się gwałtowny rozwój fizyczny i "wojna hormonalna". Pojawiają się zmiany w ciele i coraz więcej pytań dotyczących własnej tożsamości. Ważne jest więc, aby nastolatki w tym wieku rozwijały pozytywne nastawienie do samych siebie w trudnych okolicznościach. Ich zdolność do radzenia sobie w sytuacji stresowej jest niewielka, dodatkowo wierzą, że ich jedynymi sprzymierzeńcami w trudnych chwilach są rówieśnicy. Z nimi też najchętniej spędzają większość czasu. Ważne stają się koncerty, imprezy, wspólne wycieczki. Pojawia się zatem więcej okazji do próbowania "zakazanych owoców" i różnych eksperymentów z papierosami, alkoholem czy narkotykami. Siedzący tryb życia w szkole i w domu, złe odżywianie, brak ruchu na świeżym powietrzu, wzrastająca ilość stresów oraz niedostrzeganie perspektyw życiowych przyczyniają się istotnie do korzystania z używek i środków sztucznie zmieniających nastrój. Podstawową potrzebą staje się potrzeba przynależności do grupy. Jej skutkiem ubocznym jest dostosowywanie się do rówieśników, często bezkrytyczne podporządkowywanie się normom, wartościom i poglądom obowiązującym w danej grupie. U gimnazjalistów potrzeba bycia zauważonym i akceptowanym dochodzi do głosu z dużą siłą. Akceptowany jest ten, kto odcina się od świata dorosłych i przystosowuje do grupy rówieśniczej. Dlatego nastolatki zaczynają ubierać się po swojemu (tak jak inne nastolatki), rozmawiają po swojemu i mają swoje wartości. Ponieważ ciało gwałtownie się zmienia, zaczyna się też obsesyjne zainteresowanie swoim wyglądem. Wiele dziewcząt w tym wieku podejmuje samobójcze wręcz próby odchudzania się popadając w anoreksję lub bulimię . O swoim ciele i zmianach chętniej rozmawiają między sobą niż z rodzicami.

Rodzice przestają być tak ważni jak wcześniej. Ich poglądy i wartości poddawane są krytyce. Młodzież zaczyna poszukiwać własnych, alternatywnych odpowiedzi .Osobą godną zaufania jest ten dorosły, który mimo trudności próbuje dogadywać się z nastolatkiem i rozumieć go. Inną cechą młodzieży w tym wieku jest chęć podejmowania różnych ryzykownych prób. To tak, jakby wierzyli, że są nieśmiertelni. Przekraczają granice, testują normy i zasady świata dorosłych. Różne "nie wolno" stają się dla nich wyzwaniem. Lubią niebezpieczeństwo i nie wierzą, że np. narkotyki mogą wyrządzić im jakiekolwiek szkody. Od 12-go roku życia rozwija się myślenie abstrakcyjne, częściej też dzieci odnoszą swoje marzenia do przyszłości. Ważna jest więc nauka podejmowania decyzji, pokazywanie, jakie są konsekwencje poszczególnych wyborów. Nastolatki lubią pozować na dorosłych i korzystać z ich przywilejów. Wśród młodzieży w tym wieku jest wielu palaczy papierosów i osób, które spróbowały alkoholu, kleju, marihuany. Akceptację dla osoby nastolatka, tolerancję dla jego trudności i dziwnych zachowań należy odróżniać od aprobaty wobec zachowań niewłaściwych, przekraczających granice ustalonych norm. Dobrze jest też przyjrzeć się wielu mitom, jakie krążą na temat nastolatków. Oto niektóre z nich i sprostowujące je wyjaśnienia.

* Dojrzewanie jest okresem przejściowym , a więc mniej istotnym niż "prawdziwe życie".
Nieprawda. To, co młodzi ludzie robią , co dzieje się z nimi tu i teraz, jest naprawdę ważne, wyznacza bowiem ich bieżące i przyszłe potrzeby, dalszy rozwój, a także ich stosunek do siebie samych.

* Zasadniczo wszystkie nastolatki są podobne.
To błąd. Nastolatki są bardziej zróżnicowaną grupą w społeczeństwie. Stereotypy dotyczące trudnej młodzieży nie powinny być uogólniane na wszystkich nastolatków.

* Rozwój każdego nastolatka jest jednakowy i przebiega według tego samego schematu.
Nieprawda. Występują wielkie różnice biologiczne, społeczne, emocjonalne i intelektualne. Fizycznie dojrzały nastolatek może być niedojrzały emocjonalnie i na odwrót.

* Nastolatki są jeszcze dziećmi.
Nie są ! Dojrzewające młode osoby są zdolne do brania odpowiedzialności, podejmowania decyzji, myślenia na serio i uczestniczenia w poważnych rozmowach.

* Nastolatki w okresie dojrzewania nie są całkiem "normalne".
Błąd. Okres dojrzewania jest normalną fazą rozwoju; dlatego też sugestie, co do nienormalności kierowane do dojrzewającego nastolatka przyczyniają się tylko do tego, że jeszcze bardziej przejmuje się sobą i wzrasta jego (jej) lęk przed przemianami, których doświadcza.

Na początek

Cele lekcji: - Wprowadzenie pojęcia liczby π.
- Poznanie zależności pomiędzy długością okręgu a jego średnicą.
- Utrwalenie pojęcia liczby niewymiernej π poprzez doskonalenie przybliżenia liczb.
- Efektywne wykorzystanie czasu pracy.
- Dbałość o ład i porządek w klasie

Metody: - Problemowo-ćwiczeniowa.

Pomoce: - Pomoce przyniesione przez dzieci: talerze, zakrętki, płyty, okrągłe pudełka ,wstążka.
- Kalkulatory.
- Wydruk komputerowy z rozwinięciem liczby π.
- Karta samooceny ucznia po lekcji.
- Podręcznik Matematyka z plusem dla kl. II
- Rzutnik i foliogramy z zadaniami.
- Przyrząd do wyznaczania liczby π.

Uproszczony tok lekcji:
1.Czynności organizacyjne: sprawdzenie obecności i omówienie zadania domowego.
Uczniowie mieli w domu dokonać odpowiednich pomiarów i uzupełnić tabelkę.

Trzy pomiary uczniowie wykonywali w domu a trzy pomiary wykonują na lekcji wspólnie z nauczycielem. WNIOSEK: Iloraz długości okręgu do długości średnicy jest dla wszystkich okręgów liczbą stałą, zbliżoną do liczby 3.

Nauczyciel rozdaje uczniom karteczki z rozwinięciem dziesiętnym liczby π i wspólnie z uczniami dochodzi do wniosku, że jest to liczba niewymierna.

Nauczyciel prezentuje sposób wyznaczania liczby π za pomocą specjalnego przyrządu. 2.Historia liczby p przedstawiona na planszach przez 3 uczennice (plik Worda) 3.Nauczyciel przedstawia uczniom napisany na tablicy wiersz Marty Jucewicz:
Jaś o kole z werwą dyskutuje,
bo dobrze temat ten czuje.
Zastąpił Ludolfinę słowami wierszyka.
Czy ty już odgadłeś skąd zmiana ta wynika?
(Uczniowie odgadują jaki związek ma wierszyk z liczbą π.)

4.Ćwiczenia dotyczące liczby π.(przedstawione na foliogramie)


· Podaj przybliżenia liczby π z dokładnością:
a) do 0,01
b) do 0,001
c) do 0,0001

· Oblicz: z dokładnością do 0,01
a) π - 1
b) 3 + π
c) 2 π
d) 0,5 π
e) 100 π

· Porównaj liczby
a) π ... 3,14
b) 0 ... 2 - π
c) π ... 3,1415
d) 1,6 ... 0,5 π

5.Podsumowanie pracy na lekcji.
Dwie uczennice recytują wiersz Wisławy Szymborskiej "Liczba π" Na zakończenie lekcji wszyscy uczniowie wypełniają Kartę samooceny ucznia po lekcji.


6.Zadanie pracy domowej.
Podręcznik str.52 zad.1, str.53 zad.3.
Dla chętnych str.51 ćw. B podpunkt b).